[[{"content_id":13380,"domain_id":"0","lang_id":"fa","portal_id":"5","owner_id":"370","user_id":"405","view_accesslevel_id":"0","edit_accesslevel_id":"0","delete_accesslevel_id":"0","editor_id":"405","content_title":"تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت سوم\r\n\r\nکمک‌های اقتصادی و سیاسی علماء شیعه وسنی به یکدیگر","content_number":"","content_date_event":"2018-02-24 18:41:22","content_summary":"خطیب بغدادی در دمشق، به اتهامی نزدیک بود کشته شود که وی به توصیه رئیس پلس شهر، که با وی هم مسلک بود، به منزل عالم بزرگ شهر، شریف ابی الحسن علوی پناهنده شد و به این وسیله از مرگ رهایی یافت و نیز ابوعبدالله ساحلی صوری (م:۴۴۱) از محدثان عامه در کوفه بر ابوبکر و عمر طلب رحمت می فرستاد، افرادی از مردم در صدد برآمدند او را آزار دهند. وی به خانه ابی طالب بن عمر علوی، عالم شیعی پناهنده شد.","content_summary_fill":"1","content_body":"سید عباس رضوی \r\n\r\nپیوند علمای مذاهب با یکدیگر منحصر به رفت و آمد دوستانه و یا استفاده&zwnj;های علمی نبود، بلکه پیوندهای عمیق دینی رشته&zwnj;های اعتماد آنان به یکدیگر را استوار کرده بود. آنان از سر اخلاص به همدیگر کمک&zwnj;های مالی می&zwnj;کردند و به کارگزاران دولت&zwnj;های دوست و همراه توصیه می&zwnj;کردند علمای دیگر مذاهب را بر سر کار آوردند و از علم و دانش آنان در منصب قضا و یا تدریس در مدارس و یا امامت جمعه و جماعات و حتی نمایندگی های سیاسی استفاده شود.\r\n\r\n&nbsp;سید مرتضی، عالمی بود گشاده دست و مهمان نواز، طالبان دانش، از هر فرقه و گروه از خوان نعمتش برخوردار بودند، او پیوسته مراقب احوال خانواده های نیازمند بود. او در بحران های سیاسی و اقتصادی پناهگاه علما و بزرگان بود. و مردم در مشکلات خود به او مراجعه می کردند.\r\n\r\n\r\n\r\n&nbsp;کان هذا الشریف ائمه العراق بین الاختلاف والاتفاق ، الیه یفزع علمائها وعنه اخذ عظمائها صاحب مدارسها و جماع شاردها و آنسها.(وفیات الاعیان،ابن خلکان،ج3ص313)\r\n\r\n&nbsp;سید به همه جویندگان دانش کمک می کرد و گشاده دستی و تمکین مالی بر رونق بازارش می افزود. او به طلاب مدرسه اش ماهیانه می پرداخت. دیگر فضلا و ادبا نیز با هر دیدگاه مذهبی از دارائی اش بی بهره نبودند . ابن خلکان گزارش کرده:\r\n\r\n&laquo;ابوالحسن فالی، نسخه ای نیکو از جمهرة ابن درید، در اختیار داشت، که از سر ناچاری آن را به سید مرتضی فروخت . شریف در مطالعه ابیاتی را به خط فالی مشاهده کرد که نشان دهنده دلبستگی وی به کتاب و تنگدستی مالک آن بود. شریف چون این نوشته را به خط فالی مشاهده کرد، کتاب را به او برگرداند و شصت دینار را از او پسر نگرفت.&raquo;(آل بویه،علی اصغر فقیهی،ص508)\r\n\r\n&nbsp;سیف الدوله حمدانی، از بزرگان دولت آل حمدان، که از علمای دین به شمار می رفت، و در نزد ابن خالویه درس خوانده بود، به علمای همه فرق کمک های شایانی می کرد و ادیبان و فقها و متکلمان مذاهب مالکی و حنفی&nbsp;در کنار پیروان اهل بیت، از امکانات او بهره مند بودند. عالم بزرگ، ابو حسین بین احمد سبیعی در نزد او جایگاه ویژه ای داشت و به تنوخی عالم حنفی مذهب عالم و دیگر دانشمندان کمک های ارزنده ای می کرد. (الحلب و التشیع،شیخ ابراهیم نصرالله،ص79) بخشندگی و دهش او همه&nbsp;ادیان و دانشمندان هم روزگارش را به سوی وی کشاند.(تاریخ آموزش در اسلام،احمد شبلی،ص66)\r\n\r\nدر دولت فاطمیان مصر، همه مذاهب اسلامی از آزادی کامل برخوردار بودند. در این دولت برای همه علما، از فقها و حکما، مقرری ماهیانه برقرار بود.(فاطمیان درمصر،عبدالله ناصری،ص138) در دوره فاطمیان علمای دیگر مذاهب نیز مجال دانش&zwnj;گستری و نشر افکار مذاهب خود پیدا کرده و برای پیروان خود مدارسی را تأسیس کردند، مانند مدرسه وزیر رضوان و مدرسه وزیر ابن سلار.(تاریخ دانشگاههای بزرگ اسلامی،عبدالرحیم غنیمه،ترجمه نورالدین کسایی،ص128) این کانون&zwnj;های علمی از حمایت دولت فاطمی برخوردار بودند.\r\n\r\nصاحب ابن عباد، عالم و وزیر دانش پرور دولت آل بویه، دانشمندی واقع&zwnj;بین بود. وی، علمای مذاهب گوناگون اسلامی را تشویق می&zwnj;کرد نوشته های علمی خود را به جامعه عرضه کنند. وی با پژوهندگان دانش، همراهی نشان می&zwnj;داد و در برابر پژوهش&zwnj;های ارزنده، کمک&zwnj;های درخوری می کرد.(اعیان الشیعه،ج2ص341)\r\n\r\nصاحب، به عبدالجبار، عالم بزرگ معتزلی مذهب معاصر خود، توجه فراوان داشت.\r\n\r\n&laquo;وی هر سال پنج هزار دینار به بغداد می فرستاد تا در میان علما و ادیبان توزیع گردد.&raquo;(الفوائدالرضویه،ج1ص99)\r\n\r\nابوالفضل ابن عمید، وزیر دانش دوست آل بویه نیز، همه ساله اموال فراوانی در راه ترویج علم و دانش، هزینه می کرد.(معجم الادباء،ج5ص360)\r\n\r\nخطیب بغدادی، عالم حنبلی مذهب بغداد نیز از کمکها و هدایای شیعیان بی بهره نبود در سفر خطیب بغدادی به شهر صور، سیدی علوی از بزرگان آن شهر مبلغ سیصد درهم کمک برای حوزه درس خطیب فرستاد که البته از سر بی نیازی آن را نپذیرفت.(همان،ج4ص31)\r\n\r\nو نیز عضدالدوله دیلمی، از امرای شیعه&zwnj;مذهب، دانش&zwnj;پرور بود. او به همه علما از شیعه و اشاعره و معتزله کمک می&zwnj;کرد. عضدالدوله وقتی والی شیراز شد، قاضی باقلانی اشعری را از بصره به فارس دعوت کرد و فرزندش را نزد او فرستاد، تا برخی از علوم را نزد وی بیاموزد. پس از بازگشت عضدالدوله به بغداد باقلانی را نیز با خود به این شهر برد. جایگاه علمی و زبان آوریش سبب شد، باقلانی را به سفارت روم شرقی بفرستد و در دیدار باقلانی با نمایندگان روم برخی از مسائل مورد گفت وگو میان مسلمانان و ترسایان مطرح شده است. احتمال میرود عضدالدوله، باقلانی را از این رو به سفارت روم روانه کرده تا او با نیروی جدلی خویش قدرت منطقی و استدلالی اسلام را برای اسقف های شهر قسطنطنیه، که از مراکز مهم مسیحیت بود، اثبات کند و می توان گفت هدف عضدالدوله، آن بود که با فرستادن عالمانی چون باقلانی به روم شرقی و دیدن جایگاه علمی و سیاسی رومیان، بر وحدت و همبستگی مسلمانان افزوده شود و از دامنه اختلافات داخلی آنان کاسته شود و توان علمی و سیاسی مسلمانان در برابر دشمن آماده و پرخطری مانند روم، به کار افتد و شاهد آن، پاسخ مناسبی بود که باقلانی به فتنه&zwnj;گریهای رومیان داد؛ چه اسقف روم از باقلانی درباره افک و تهمت به ام المؤمنین عایشه پرسیدند. و می توان گفت، هدف آنان از این پرسش دامن زدن به فتنه&zwnj;ای پنهانی در میان محدثان بوده است. باقلانی جواب داد: به عایشه تهمت زدند و او را فرزندی به وجود نیامد. مریم را نیز بهتان زدند؛ اما او را شوهری نبود و از او فرزند که به وجود آمد. پس هر دو از تهمتی که بر ایشان زده شده بودند، مبرا بودند.(الکامل فی التاریخ،ابن اثیر،ج11ص372)\r\n\r\n&nbsp;در همان روزگار روابط شیعیان و رهبران دیگر مذاهب حلب نیز روابطی دوستانه بود. شام در سایه دولتمردان آل حمدان دوران طلائی خود را طی می&zwnj;کرد. دانشمندان بسیاری از شیعه و مالکیان و حنفیان در کانون&zwnj;های علمی حلب به کار دانش پژوهی مشغول و همگی از کمک های بی دریغ حمدانیان، که گرایش&zwnj;های شیعی داشتند، برخوردار بودند. هم طلاب شیعه از کمک&zwnj;های سیف الدوله بهره مند بودند و هم طلاب حنبلی و مالکی و تنوخی همان استفاده از بیت&zwnj;&zwnj;المال را می بردند که متنبی و فارابی و ابن خالویه و ابومحمد همدانی.(الحلب و التشیع،ص55)\r\n\r\nدر سایه این مهرورزی&zwnj;ها و دوستی&zwnj;های دو جانبه اندیشمندان و ادیبان، مورخان بسیاری پرورش یافتند که نام آنان بر تارک تاریخ می درخشد.\r\n\r\nابومنصور ابی عبدالله علی، از عالمان پارسا و گشاده دست سده پنجم بود. وی در نیشابور ساکن و از راویان بزرگ حدیث به شمار می&zwnj;رفت. کسان بسیاری از علمای شیعه و غیرشیعه او را به پارسائی و شب زنده داری ستوده اند. وی کریم و بخشنده بود و نیازمندان را از درگاه خود ناامید نمی کرد. و چنان پدران بزرگوار خود تا آنجا که امکانات مالی او اجازه می داد، به همه مردم کمک می نمود. این خیرخواهیها و نیک اندیشیها، جایگاه او را در میان مردم بالا برده بود و دلهای آنان را به سوی او متوجه ساخته بود. سمعانی درباره اش نوشته است: &laquo;ندیدم که در وطن و سفر، به کسی از مسلمانان بخل ورزد. بلکه آن چه در دست داشت، به دیگران می بخشید و از تنگدستی واهمه نداشت . چنانکه فرزدق درباره پدران پاکش سروده است: درهم و دینار در دستان شان قرار نمی گرفت بود و نبودش برای&zwnj;شان یکسان است.&raquo;(الانساب،ابی سعد سمعانی،ج3ص129)\r\n\r\nدر سده پنجم و ششم در دولت سلجوقیان عالمان برجسته ای وجود داشتند که نقطه وصل میان مسلمانان بوده اند. آغاز هجوم سلجوقیان با خشونت و وحشت همراه بود. طغرل بیک سلجوقی در جریان پیش&zwnj;&zwnj;رویهای نخستین خود، جنایت&zwnj;ها کرد و میراث&zwnj;های فرهنگی شیعه و معتزله را در ری و بغداد به آتش کشید. ولی، پس از مدتی سلجوقیان خود را از عالمان و شخصیت&zwnj;های علمی و فرهنگی شیعه بی نیاز ندیدند. فرزانگان پیرو اهل بیت، از این فرصت استفاده کردند، با تدبیر، خود را به مراکز فرهنگی و حتی تصمیم گیری سلجوقیان نزدیک ساختند و توانستند از آن کانون قدرت، به همه طوائف اسلامی خدمت کنند. و از تندرویها و ایجاد تنش میان مسلمانان بکاهند. و اندیشه های سران آل سلجوق خراسان را به اندیشه های اهل بیت نزدیک سازند. وجود افرادی چون مجدالملک قمی و تاج المعالی در دولت سلاجقه، در این راستا بود . مجدالملک قمی، در عهد برکیارق، فرزند ملکشاه سلجوقی، سمت وزارت داشت و توانست در سایه همدلی با علمای شافعی مذهب دولت سلاجقه، کارهای بزرگی را در پیشبرد سرزمین&zwnj;های اسلامی به انجام رساند. و آثار و خیرات فراوانی را در حرم مکه و مدینه به زائران خانه خدا و حرم پیامبر ارائه دهد. مجدالملک بسیار باادب و نیکو سرشت بود. ابن اثیر، مجدالملک را به شب زنده داری و گشاده دستی ستوده و افزوده است:\r\n\r\n&laquo;وی به سادات و خاندان&zwnj;های اصیل و کهن بسیار کمک می کرد از خون ریزی پرهیز داشت و هماره از صحابه پیامبر به نیکی یاد می کرد و هر کس که به صحابه دشنام می&zwnj;داد، لعن می&zwnj;کرد او کریم بود از بزرگان مذاهب اسلامی با احترام یاد می&zwnj;کرد.&raquo;(الکامل،ج10ص290)\r\n\r\nابن اثیر با یادآوری شیعه بودن وی درباره اش نوشته است:\r\n\r\n&laquo;مجدالملک، به علمایی که به دربار برکیارق مراجعه می کردند، احترام می نمود و مشکلات آنان را برآورده می ساخت. وقتی فقیه شافعی ابوالحسن طبری، معروف به هراس از سوی برکیارق به مأموریتی به نزد سلطان می رفت، مجدالملک همه وسائل سفر و کار را برایش فراهم کرد.&raquo;همان،ص291)\r\n\r\n\r\n\r\n&nbsp;عبدالجلیل قزوینی نمونه های بسیاری از تسامح مذهبی و نیک نفسی مجدالملک را یادآور شده است. از جمله یادآور می&zwnj;شود: او به همه مردم از شیعه و احناف به یک چشم می نگریست. همه علمای مذاهب، از کمکهای مجدالملک آبی (آبه: شهری میان قم و ساوه) برخوردار بوده اند.\r\n\r\nو نیز زین الدین قمی، برای طلاب دیگر مذاهب مدرسه باشکوه قاضی محمد وزان را بنا کرد.(النقض،ص221)&nbsp; قاضی محمد وزان، از علمای شافعی مذهب ری بود.\r\n\r\nرضی الدین بوسعد ورامینی از فضلای شیعی سده ششم بود. او و فرزندش، حسین ورامینی، که از تمکن مالی مناسبی برخوردار بودند، به عموم طبقات مردم، بویژه علمای مذاهب اسلامی کمک می کردند. کمکهای ورامینی به ساکنین مکه و مدینه خوشنودی عموم طبقات اسلامی را در پی داشت، چنانکه نام او در ردیف نام جمال الدین موصلی اصفهانی برده می شد و مورخان آن زمان از شیعه و غیر آن از او یاد کرده اند. سمعانی در انساب، از دهشهای او در حق عموم ساکنان مکه و مدینه به نیکی یاد کرده است(الانصاب،ج5ص587) و نیز عبدالجلیل رازی در پاسخ به شبهه افکنیهایی از این دست که شیعیان فرقه گرایند، به کمکهای ورامینی به عموم مسلمانان اشاره کرده است:\r\n\r\n&laquo;و این همه آواز نیک نامی جمال الدین موصلی و رضی الدین بوسعد ورامینی در اطراف و اکناف عالم، نه از برای زینت کعبه و حلیه روضه مطهر مصطفی (ص) است. و همه علما و عقلاء و فضلای طوائف اسلام ایشان را بدان مَحمِدت می کنند. که کعبه و حظیره مصطفی را در زر و نقره و مشک و عبیر می گیرند.&raquo;(النقض،ص635)\r\n\r\nو بایسته است از تاج المعالی، علی ابن جعفر موسوی، یاد کنیم. وی که نقیب سادات ترمذ در دوره سلطان سنجر بود، عالمی بخشنده بود و همگان از خوان همت او برخوردار می شدند. در خانه اش به روی همگان باز بود و در حق هیچ کس کوتاهی نمی کرد. تاج المعالی با آن که وابسته به مکتب اهل بیت بود، با پیروان دیگر مذاهب خراسان بسیار با مدارا رفتار می کرد و نقطه وصل بین علمای مذاهب به شمار بود. دارایی سرشار او که از میراث خانواده و نیز جایگاه نقابت در دستش بود، به او میدان می داد، که به دیگران ببخشد:\r\n\r\n&laquo;تاج المعالی، اساسا در سماحت طبع و کرم و گشادگی دست و دل و وفور کمال و ادب در عصر خود، سرآمد صدور خراسان بود. خانه سید مانند درگاهی شاهی محط ارباب علم و ادب شناخته می شد و به همین جهت علماء و دانشمندان از اطراف و اکناف خراسان و ترکستان روی به درگاه او می&zwnj;نهادند و به گرمی پذیره می شدند و مورد تکریم و تشویق قرار می گرفتند.&raquo; (شرح حال و آثار ابوالفتوح شهرستانی، سیدمحمدرضا جلالی نائینی، ص 17)\r\n\r\nنه تنها مردم ترمذ در سایه کاردانی او از عدل و امنیت برخوردار بودند که سلطان سنجر نیز در تدبیر امر کشور از رأی صائب و درایت او استفاده می کرد. او، هماره شاه را به دادگری و پاسبانی مردم تشویق و از بیدادگری می ترساند. و بخش بسیاری از موفقیت و شهرت سلطان سنجر، مدیون کمک&zwnj;ها و رهنمودهای آن بزرگ بود. افسوس که همه اطرافیان سلطان سنجر چون او نمی اندیشیدند... حاسدان و فتنه انگیزان نیز در همه جا پرسه می زنند. این کسان نمی توانند پیوند میان عالمان دین را برتابند و نان خود در فتنه می جویند تا این که در گیر و دار درگیری سلطان سنجر با غزان، او را ناجوانمردانه کشتند.\r\n\r\nکمک&zwnj;های خواجه نصیرالدین طوسی به عموم علما، بویژه علمای حنبلی و حنفی مذهب، آشکارتر از شرح است و مورخان غیرشیعه که از نزدیک شاهد خدمت رسانی&zwnj;های او بوده&zwnj;اند بدان گواهی داده اند.\r\n\r\nخواجه طوس، شخصیتی بردبار و آرام داشت. بر واکنش&zwnj;های عاطفی و هیجانات درونی خود چیره بود. او به افراد میدان می&zwnj;داد تا اندیشه های خود را بروز دهند و به آرامش دست یابند. او با حسن خلق و گشاده روئی از افراد استقبال می کرد و دریائی بود بیکرانه و شرائط نامطلوب و نابسامانیها و انتقام جوییهای مخالفان و کینه&zwnj;توزیها خشم و غضب او را برنمی انگیخت و او را به موضع گیریهای نابجا وانمی داشت. خواجه در وقت قدرت، آنی به انتقام از تنگ نظرانی که در گذشته به وی ستم کرده بودند، نیدیشید و هیچ گاه رفتاری شتاب زده و دور از خرد از او سر نزد؛ چه او حکیم بود و خردمند و توجه داشت.\r\n\r\n\r\n\r\nاز بین رفتن امید در میان کسانی که به دلائل اجتماعی و یا اقتصادی، از حقوق خود محروم شده اند، پیامدهای ویرانگری در بر دارد. از این روی، او به عالمان و فرزانگانی که در هجوم مغولان همه چیز خود را از دست رفته می پنداشتند و در یاس و ناامیدی به سر می بردند، امید می داد و شوق کار و تلاش دوباره را در آنان برمی انگیخت. عفو و گذشت از خصال درونی اش بود. همه هم و تلاش او امنیت مسلمانان و کمک به رشد علم و دانش بود. او برای احیای میراثهای دینی از دست رفته، از همه علما تقاضای کمک کرد. و به دانشمندان همه فرق مدد رساند و اسباب آرامش فکری جویندگان دانش را از کرانه&zwnj;های جهان اسلام که نزد او می&zwnj;آمدند فراهم می ساخت و پژوهشگران از هر طایفه را به کار می گرفت. از این روی بسیاری از بدخواهان، به دوستان نزدیک او بدل گشتند. معاصران او را به فراست و فروتنی و خوشروئی ستوده اند.\r\n\r\nعلامه حلی درباره اش گفته است: ستوده ترین کس در اخلاق و رفتار که با او دیدار کردم، خواجه بود.\r\n\r\nکمکهای علما به یکدیگر فقط کمک های اقتصادی نبود بلکه تاریخ شاهد تلاش&zwnj;های دانشمندان فریقین در نجات یکدیگر از بحران&zwnj;های بزرگ و پر خطر بوده است.\r\n\r\nابن طاهر، ابوعبدالرحمن از علمای سنی هوادار اهل بیت، با ابوبکر ابوالولید وزیر معتمد عباسی دوستی داشت. وقتی به تهمت رافضی گری دربند شد، ابوالولید را رها کرد. (فرهنگ زندگی&zwnj;نامه، زیر نظر حسن انوشه، جلد 1، ص 535)\r\n\r\nخطیب بغدادی در دمشق، به اتهامی نزدیک بود کشته شود که وی به توصیه رئیس پلس شهر، که با وی هم مسلک بود، به منزل عالم بزرگ شهر، شریف ابی الحسن علوی پناهنده شد و به این وسیله از مرگ رهایی یافت (معجم الادباء، جلد 4، ص 34) و نیز ابوعبدالله ساحلی صوری (م:۴۴۱) از محدثان عامه در کوفه بر ابوبکر و عمر طلب رحمت می فرستاد، افرادی از مردم در صدد برآمدند او را آزار دهند. وی به خانه ابی طالب بن عمر علوی، عالم شیعی پناهنده شد. او به صوری پناه داد و به او گفت: هر روز نزد من بیا و آن چه از فضائل صحابه شنیدی روایت کن. (المنتظم ابن جوزی، جلد 15، ص 322)\r\n\r\nعمادالدین ابهری در رویداد بغداد به اسارت مغولان درآمد. او با تلاش خواجه نصیر از اسارت رها شد و خواجه او را به سرپرستی رباط خلاطیه منصوب و برایش رتبه قرار داد. (مجمع الآداب، جلد 2، ص 56)\r\n\r\nدر هجوم مغولان به بغداد، ابن ابی الحدید و برادرش موفق الدین که او نیز از بزرگان اهل سنت بود، به دست فاتحان بغداد گرفتار شدند (و چه بسا در پی مقاومت در برابر سربازان تاتار) آنان را به بیرون بغداد بردند، تا از میان بردارند. ابن علقمی از ماجرا با خبر شد پریشان خاطر خود را به خواجه رساند و ماجرا باز گفت خواجه طوس، نزد هولاکو رفته و به رسم مغولان زانو زد، درخواست شفاعت آن دو کرد و گفت: به جای آن دو اسیر، مرا بکشید. هولاکو خواهش خواجه را پذیرفت و آن دو را آزاد کرد. (احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی، ص 273)\r\n\r\nدر هجوم مغولان، جمع انبوهی از مردم، بر اثر هراس از مهاجمان، خان ومان خود را رها کرده و به سرزمینهای دیگر پناهنده شدند. پس از فرو نشستن غوغا، خواجه از هولاکو خان خواست، تا دستور دهد تا مأموران در سرزمینهای مجاور به جست و جو پرداخته و فراریان و ترسیدگان را باز گردانند. فخرالدین لقمان که مردی نیک سیرت و خردمند بود مأمور شد، به بلاد عرب سفر کند و مردمی را که به آن جا پناهنده شده اند، از مغولان ایمن سازد، تا به خانه و وطن خویش بازگردند. فخرالدین سفر را از اربل و موصل و بلاد جزیره آغاز کرد و در حدود پانصد خانوار را دوباره به خانه های خویش بازگردانید. (مجمع الآداب، جلد 4، ص 302)\r\n\r\nزین الدین عاملی و دوستان وی از دیگر مذاهب، پناه مردم بودند. شهید ثانی، بسیار مهربان و عطوف بود. دست رد بر سینه هیچ نیازمندی نمی زد و به حد توان به دیگران کمک مالی می کرد. در باره اش نوشته اند:\r\n\r\n&laquo;ملاذ الخاص والعام&raquo; (مقدمه بحارالانوار)\r\n\r\n&nbsp;دوست حنفی مذهب وی، محمدبن قاضی زاده رومی، دادستان ارتش بود و از امکانات مالی و دولتی برخوردار بود. اخلاق نیک و دانش سرشار زین الدین او را به شگفت آورده بود و از سر صداقت به او کمک می&zwnj;کرد... قاضی زاده، به این عالم شیعی فرصت داد تا در یکی از بهترین مدارس بعلبک به کار پژوهش و تدریس بپردازد. شهید نیز هماره قدردان کمک&zwnj;های این مرد بزرگ و دانش دوست بود. (الدر المنثور، جلد 2، ص 174)\r\n\r\nمنبع: مجله حوزه-ویژه شهیدین و تعامل آنان با مذاهب اسلامی- ص 193 الی 203 \r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت اول\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت دوم\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت سوم\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت چهارم\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت پنجم\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت ششم\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت هفتم\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین- قسمت هشتم\r\n\r\n&nbsp;","content_html":"<p dir=\"RTL\"><strong><span style=\"font-family:byekan;\"><span style=\"font-size: 14px;\"><span style=\"color: rgb(255, 0, 0);\">سید عباس رضوی</span> </span></span></strong></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">پیوند علمای مذاهب با یکدیگر منحصر به رفت و آمد دوستانه و یا استفاده&zwnj;های علمی نبود، بلکه پیوندهای عمیق دینی رشته&zwnj;های اعتماد آنان به یکدیگر را استوار کرده بود. آنان از سر اخلاص به همدیگر کمک&zwnj;های مالی می&zwnj;کردند و به کارگزاران دولت&zwnj;های دوست و همراه توصیه می&zwnj;کردند علمای دیگر مذاهب را بر سر کار آوردند و از علم و دانش آنان در منصب قضا و یا تدریس در مدارس و یا امامت جمعه و جماعات و حتی نمایندگی های سیاسی استفاده شود.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;سید مرتضی، عالمی بود گشاده دست و مهمان نواز، طالبان دانش، از هر فرقه و گروه از خوان نعمتش برخوردار بودند، او پیوسته مراقب احوال خانواده های نیازمند بود. او در بحران های سیاسی و اقتصادی پناهگاه علما و بزرگان بود. و مردم در مشکلات خود به او مراجعه می کردند.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\"><img alt=\"\" src=\"http://okhowah.ir/cache/5/attach/201802/17911_2021442594_900_687.jpg\" style=\"margin: 2px; width: 100%;\" /></span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;</span></span><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">کان هذا الشریف ائمه العراق بین الاختلاف والاتفاق ، الیه یفزع علمائها وعنه اخذ عظمائها صاحب مدارسها و جماع شاردها و آنسها.(وفیات الاعیان،ابن خلکان،ج3ص313)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;سید به همه جویندگان دانش کمک می کرد و گشاده دستی و تمکین مالی بر رونق بازارش می افزود. او به طلاب مدرسه اش ماهیانه می پرداخت. دیگر فضلا و ادبا نیز با هر دیدگاه مذهبی از دارائی اش بی بهره نبودند . ابن خلکان گزارش کرده:</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;ابوالحسن فالی، نسخه ای نیکو از جمهرة ابن درید، در اختیار داشت، که از سر ناچاری آن را به سید مرتضی فروخت . شریف در مطالعه ابیاتی را به خط فالی مشاهده کرد که نشان دهنده دلبستگی وی به کتاب و تنگدستی مالک آن بود. شریف چون این نوشته را به خط فالی مشاهده کرد، کتاب را به او برگرداند و شصت دینار را از او پسر نگرفت.&raquo;(آل بویه،علی اصغر فقیهی،ص508)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;سیف الدوله حمدانی، از بزرگان دولت آل حمدان، که از علمای دین به شمار می رفت، و در نزد ابن خالویه درس خوانده بود، به علمای همه فرق کمک های شایانی می کرد و ادیبان و فقها و متکلمان مذاهب مالکی و حنفی&nbsp;در کنار پیروان اهل بیت، از امکانات او بهره مند بودند. عالم بزرگ، ابو حسین بین احمد سبیعی در نزد او جایگاه ویژه ای داشت و به تنوخی عالم حنفی مذهب عالم و دیگر دانشمندان کمک های ارزنده ای می کرد. (الحلب و التشیع،شیخ ابراهیم نصرالله،ص79) بخشندگی و دهش او همه&nbsp;ادیان و دانشمندان هم روزگارش را به سوی وی کشاند.(تاریخ آموزش در اسلام،احمد شبلی،ص66)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">در دولت فاطمیان مصر، همه مذاهب اسلامی از آزادی کامل برخوردار بودند. در این دولت برای همه علما، از فقها و حکما، مقرری ماهیانه برقرار بود.(فاطمیان درمصر،عبدالله ناصری،ص138) در دوره فاطمیان علمای دیگر مذاهب نیز مجال دانش&zwnj;گستری و نشر افکار مذاهب خود پیدا کرده و برای پیروان خود مدارسی را تأسیس کردند، مانند مدرسه وزیر رضوان و مدرسه وزیر ابن سلار.(تاریخ دانشگاههای بزرگ اسلامی،عبدالرحیم غنیمه،ترجمه نورالدین کسایی،ص128) این کانون&zwnj;های علمی از حمایت دولت فاطمی برخوردار بودند.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">صاحب ابن عباد، عالم و وزیر دانش پرور دولت آل بویه، دانشمندی واقع&zwnj;بین بود. وی، علمای مذاهب گوناگون اسلامی را تشویق می&zwnj;کرد نوشته های علمی خود را به جامعه عرضه کنند. وی با پژوهندگان دانش، همراهی نشان می&zwnj;داد و در برابر پژوهش&zwnj;های ارزنده، کمک&zwnj;های درخوری می کرد.(اعیان الشیعه،ج2ص341)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">صاحب، به عبدالجبار، عالم بزرگ معتزلی مذهب معاصر خود، توجه فراوان داشت.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;وی هر سال پنج هزار دینار به بغداد می فرستاد تا در میان علما و ادیبان توزیع گردد.&raquo;(الفوائدالرضویه،ج1ص99)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">ابوالفضل ابن عمید، وزیر دانش دوست آل بویه نیز، همه ساله اموال فراوانی در راه ترویج علم و دانش، هزینه می کرد.(معجم الادباء،ج5ص360)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">خطیب بغدادی، عالم حنبلی مذهب بغداد نیز از کمکها و هدایای شیعیان بی بهره نبود در سفر خطیب بغدادی به شهر صور، سیدی علوی از بزرگان آن شهر مبلغ سیصد درهم کمک برای حوزه درس خطیب فرستاد که البته از سر بی نیازی آن را نپذیرفت.(همان،ج4ص31)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\"><img alt=\"\" src=\"http://okhowah.ir/cache/5/attach/201802/17914_1158384010_360_241.jpg\" style=\"margin: 2px; float: right; width: 220px; height: 147px;\" />و نیز عضدالدوله دیلمی، از امرای شیعه&zwnj;مذهب، دانش&zwnj;پرور بود. او به همه علما از شیعه و اشاعره و معتزله کمک می&zwnj;کرد. عضدالدوله وقتی والی شیراز شد، قاضی باقلانی اشعری را از بصره به فارس دعوت کرد و فرزندش را نزد او فرستاد، تا برخی از علوم را نزد وی بیاموزد. پس از بازگشت عضدالدوله به بغداد باقلانی را نیز با خود به این شهر برد. جایگاه علمی و زبان آوریش سبب شد، باقلانی را به سفارت روم شرقی بفرستد و در دیدار باقلانی با نمایندگان روم برخی از مسائل مورد گفت وگو میان مسلمانان و ترسایان مطرح شده است. احتمال میرود عضدالدوله، باقلانی را از این رو به سفارت روم روانه کرده تا او با نیروی جدلی خویش قدرت منطقی و استدلالی اسلام را برای اسقف های شهر قسطنطنیه، که از مراکز مهم مسیحیت بود، اثبات کند و می توان گفت هدف عضدالدوله، آن بود که با فرستادن عالمانی چون باقلانی به روم شرقی و دیدن جایگاه علمی و سیاسی رومیان، بر وحدت و همبستگی مسلمانان افزوده شود و از دامنه اختلافات داخلی آنان کاسته شود و توان علمی و سیاسی مسلمانان در برابر دشمن آماده و پرخطری مانند روم، به کار افتد و شاهد آن، پاسخ مناسبی بود که باقلانی به فتنه&zwnj;گریهای رومیان داد؛ چه اسقف روم از باقلانی درباره افک و تهمت به ام المؤمنین عایشه پرسیدند. و می توان گفت، هدف آنان از این پرسش دامن زدن به فتنه&zwnj;ای پنهانی در میان محدثان بوده است. باقلانی جواب داد: به عایشه تهمت زدند و او را فرزندی به وجود نیامد. مریم را نیز بهتان زدند؛ اما او را شوهری نبود و از او فرزند که به وجود آمد. پس هر دو از تهمتی که بر ایشان زده شده بودند، مبرا بودند.(الکامل فی التاریخ،ابن اثیر،ج11ص372)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;در همان روزگار روابط شیعیان و رهبران دیگر مذاهب حلب نیز روابطی دوستانه بود. شام در سایه دولتمردان آل حمدان دوران طلائی خود را طی می&zwnj;کرد. دانشمندان بسیاری از شیعه و مالکیان و حنفیان در کانون&zwnj;های علمی حلب به کار دانش پژوهی مشغول و همگی از کمک های بی دریغ حمدانیان، که گرایش&zwnj;های شیعی داشتند، برخوردار بودند. هم طلاب شیعه از کمک&zwnj;های سیف الدوله بهره مند بودند و هم طلاب حنبلی و مالکی و تنوخی همان استفاده از بیت&zwnj;&zwnj;المال را می بردند که متنبی و فارابی و ابن خالویه و ابومحمد همدانی.(الحلب و التشیع،ص55)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">در سایه این مهرورزی&zwnj;ها و دوستی&zwnj;های دو جانبه اندیشمندان و ادیبان، مورخان بسیاری پرورش یافتند که نام آنان بر تارک تاریخ می درخشد.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">ابومنصور ابی عبدالله علی، از عالمان پارسا و گشاده دست سده پنجم بود. وی در نیشابور ساکن و از راویان بزرگ حدیث به شمار می&zwnj;رفت. کسان بسیاری از علمای شیعه و غیرشیعه او را به پارسائی و شب زنده داری ستوده اند. وی کریم و بخشنده بود و نیازمندان را از درگاه خود ناامید نمی کرد. و چنان پدران بزرگوار خود تا آنجا که امکانات مالی او اجازه می داد، به همه مردم کمک می نمود. این خیرخواهیها و نیک اندیشیها، جایگاه او را در میان مردم بالا برده بود و دلهای آنان را به سوی او متوجه ساخته بود. سمعانی درباره اش نوشته است: &laquo;ندیدم که در وطن و سفر، به کسی از مسلمانان بخل ورزد. بلکه آن چه در دست داشت، به دیگران می بخشید و از تنگدستی واهمه نداشت . چنانکه فرزدق درباره پدران پاکش سروده است: درهم و دینار در دستان شان قرار نمی گرفت بود و نبودش برای&zwnj;شان یکسان است.&raquo;(الانساب،ابی سعد سمعانی،ج3ص129)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">در سده پنجم و ششم در دولت سلجوقیان عالمان برجسته ای وجود داشتند که نقطه وصل میان مسلمانان بوده اند. آغاز هجوم سلجوقیان با خشونت و وحشت همراه بود. طغرل بیک سلجوقی در جریان پیش&zwnj;&zwnj;رویهای نخستین خود، جنایت&zwnj;ها کرد و میراث&zwnj;های فرهنگی شیعه و معتزله را در ری و بغداد به آتش کشید. ولی، پس از مدتی سلجوقیان خود را از عالمان و شخصیت&zwnj;های علمی و فرهنگی شیعه بی نیاز ندیدند. فرزانگان پیرو اهل بیت، از این فرصت استفاده کردند، با تدبیر، خود را به مراکز فرهنگی و حتی تصمیم گیری سلجوقیان نزدیک ساختند و توانستند از آن کانون قدرت، به همه طوائف اسلامی خدمت کنند. و از تندرویها و ایجاد تنش میان مسلمانان بکاهند. و اندیشه های سران آل سلجوق خراسان را به اندیشه های اهل بیت نزدیک سازند. وجود افرادی چون مجدالملک قمی و تاج المعالی در دولت سلاجقه، در این راستا بود . مجدالملک قمی، در عهد برکیارق، فرزند ملکشاه سلجوقی، سمت وزارت داشت و توانست در سایه همدلی با علمای شافعی مذهب دولت سلاجقه، کارهای بزرگی را در پیشبرد سرزمین&zwnj;های اسلامی به انجام رساند. و آثار و خیرات فراوانی را در حرم مکه و مدینه به زائران خانه خدا و حرم پیامبر ارائه دهد. مجدالملک بسیار باادب و نیکو سرشت بود. ابن اثیر، مجدالملک را به شب زنده داری و گشاده دستی ستوده و افزوده است:</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;وی به سادات و خاندان&zwnj;های اصیل و کهن بسیار کمک می کرد از خون ریزی پرهیز داشت و هماره از صحابه پیامبر به نیکی یاد می کرد و هر کس که به صحابه دشنام می&zwnj;داد، لعن می&zwnj;کرد او کریم بود از بزرگان مذاهب اسلامی با احترام یاد می&zwnj;کرد.&raquo;(الکامل،ج10ص290)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">ابن اثیر با یادآوری شیعه بودن وی درباره اش نوشته است:</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;مجدالملک، به علمایی که به دربار برکیارق مراجعه می کردند، احترام می نمود و مشکلات آنان را برآورده می ساخت. وقتی فقیه شافعی ابوالحسن طبری، معروف به هراس از سوی برکیارق به مأموریتی به نزد سلطان می رفت، مجدالملک همه وسائل سفر و کار را برایش فراهم کرد.&raquo;همان،ص291)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\"><img alt=\"\" src=\"http://okhowah.ir/cache/5/attach/201802/17912_4050307376_900_498.jpg\" style=\"width: 100%;\" /></span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;عبدالجلیل قزوینی نمونه های بسیاری از تسامح مذهبی و نیک نفسی مجدالملک را یادآور شده است. از جمله یادآور می&zwnj;شود: او به همه مردم از شیعه و احناف به یک چشم می نگریست. همه علمای مذاهب، از کمکهای مجدالملک آبی (آبه: شهری میان قم و ساوه) برخوردار بوده اند.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">و نیز زین الدین قمی، برای طلاب دیگر مذاهب مدرسه باشکوه قاضی محمد وزان را بنا کرد.(النقض،ص221)&nbsp; قاضی محمد وزان، از علمای شافعی مذهب ری بود.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">رضی الدین بوسعد ورامینی از فضلای شیعی سده ششم بود. او و فرزندش، حسین ورامینی، که از تمکن مالی مناسبی برخوردار بودند، به عموم طبقات مردم، بویژه علمای مذاهب اسلامی کمک می کردند. کمکهای ورامینی به ساکنین مکه و مدینه خوشنودی عموم طبقات اسلامی را در پی داشت، چنانکه نام او در ردیف نام جمال الدین موصلی اصفهانی برده می شد و مورخان آن زمان از شیعه و غیر آن از او یاد کرده اند. سمعانی در انساب، از دهشهای او در حق عموم ساکنان مکه و مدینه به نیکی یاد کرده است(الانصاب،ج5ص587) و نیز عبدالجلیل رازی در پاسخ به شبهه افکنیهایی از این دست که شیعیان فرقه گرایند، به کمکهای ورامینی به عموم مسلمانان اشاره کرده است:</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;و این همه آواز نیک نامی جمال الدین موصلی و رضی الدین بوسعد ورامینی در اطراف و اکناف عالم، نه از برای زینت کعبه و حلیه روضه مطهر مصطفی (ص) است. و همه علما و عقلاء و فضلای طوائف اسلام ایشان را بدان مَحمِدت می کنند. که کعبه و حظیره مصطفی را در زر و نقره و مشک و عبیر می گیرند.&raquo;(النقض،ص635)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">و بایسته است از تاج المعالی، علی ابن جعفر موسوی، یاد کنیم. وی که نقیب سادات ترمذ در دوره سلطان سنجر بود، عالمی بخشنده بود و همگان از خوان همت او برخوردار می شدند. در خانه اش به روی همگان باز بود و در حق هیچ کس کوتاهی نمی کرد. تاج المعالی با آن که وابسته به مکتب اهل بیت بود، با پیروان دیگر مذاهب خراسان بسیار با مدارا رفتار می کرد و نقطه وصل بین علمای مذاهب به شمار بود. دارایی سرشار او که از میراث خانواده و نیز جایگاه نقابت در دستش بود، به او میدان می داد، که به دیگران ببخشد:</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;تاج المعالی، اساسا در سماحت طبع و کرم و گشادگی دست و دل و وفور کمال و ادب در عصر خود، سرآمد صدور خراسان بود. خانه سید مانند درگاهی شاهی محط ارباب علم و ادب شناخته می شد و به همین جهت علماء و دانشمندان از اطراف و اکناف خراسان و ترکستان روی به درگاه او می&zwnj;نهادند و به گرمی پذیره می شدند و مورد تکریم و تشویق قرار می گرفتند.&raquo; (شرح حال و آثار ابوالفتوح شهرستانی، سیدمحمدرضا جلالی نائینی، ص 17)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">نه تنها مردم ترمذ در سایه کاردانی او از عدل و امنیت برخوردار بودند که سلطان سنجر نیز در تدبیر امر کشور از رأی صائب و درایت او استفاده می کرد. او، هماره شاه را به دادگری و پاسبانی مردم تشویق و از بیدادگری می ترساند. و بخش بسیاری از موفقیت و شهرت سلطان سنجر، مدیون کمک&zwnj;ها و رهنمودهای آن بزرگ بود. افسوس که همه اطرافیان سلطان سنجر چون او نمی اندیشیدند... حاسدان و فتنه انگیزان نیز در همه جا پرسه می زنند. این کسان نمی توانند پیوند میان عالمان دین را برتابند و نان خود در فتنه می جویند تا این که در گیر و دار درگیری سلطان سنجر با غزان، او را ناجوانمردانه کشتند.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">کمک&zwnj;های خواجه نصیرالدین طوسی به عموم علما، بویژه علمای حنبلی و حنفی مذهب، آشکارتر از شرح است و مورخان غیرشیعه که از نزدیک شاهد خدمت رسانی&zwnj;های او بوده&zwnj;اند بدان گواهی داده اند.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">خواجه طوس، شخصیتی بردبار و آرام داشت. بر واکنش&zwnj;های عاطفی و هیجانات درونی خود چیره بود. او به افراد میدان می&zwnj;داد تا اندیشه های خود را بروز دهند و به آرامش دست یابند. او با حسن خلق و گشاده روئی از افراد استقبال می کرد و دریائی بود بیکرانه و شرائط نامطلوب و نابسامانیها و انتقام جوییهای مخالفان و کینه&zwnj;توزیها خشم و غضب او را برنمی انگیخت و او را به موضع گیریهای نابجا وانمی داشت. خواجه در وقت قدرت، آنی به انتقام از تنگ نظرانی که در گذشته به وی ستم کرده بودند، نیدیشید و هیچ گاه رفتاری شتاب زده و دور از خرد از او سر نزد؛ چه او حکیم بود و خردمند و توجه داشت.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\" style=\"text-align: center;\"><img alt=\"\" src=\"http://okhowah.ir/cache/5/attach/201802/17915_1996703070_474_614.jpg\" style=\"width: 474px; height: 614px;\" /></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">از بین رفتن امید در میان کسانی که به دلائل اجتماعی و یا اقتصادی، از حقوق خود محروم شده اند، پیامدهای ویرانگری در بر دارد. از این روی، او به عالمان و فرزانگانی که در هجوم مغولان همه چیز خود را از دست رفته می پنداشتند و در یاس و ناامیدی به سر می بردند، امید می داد و شوق کار و تلاش دوباره را در آنان برمی انگیخت. عفو و گذشت از خصال درونی اش بود. همه هم و تلاش او امنیت مسلمانان و کمک به رشد علم و دانش بود. او برای احیای میراثهای دینی از دست رفته، از همه علما تقاضای کمک کرد. و به دانشمندان همه فرق مدد رساند و اسباب آرامش فکری جویندگان دانش را از کرانه&zwnj;های جهان اسلام که نزد او می&zwnj;آمدند فراهم می ساخت و پژوهشگران از هر طایفه را به کار می گرفت. از این روی بسیاری از بدخواهان، به دوستان نزدیک او بدل گشتند. معاصران او را به فراست و فروتنی و خوشروئی ستوده اند.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">علامه حلی درباره اش گفته است: ستوده ترین کس در اخلاق و رفتار که با او دیدار کردم، خواجه بود.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">کمکهای علما به یکدیگر فقط کمک های اقتصادی نبود بلکه تاریخ شاهد تلاش&zwnj;های دانشمندان فریقین در نجات یکدیگر از بحران&zwnj;های بزرگ و پر خطر بوده است.</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">ابن طاهر، ابوعبدالرحمن از علمای سنی هوادار اهل بیت، با ابوبکر ابوالولید وزیر معتمد عباسی دوستی داشت. وقتی به تهمت رافضی گری دربند شد، ابوالولید را رها کرد. (فرهنگ زندگی&zwnj;نامه، زیر نظر حسن انوشه، جلد 1، ص 535)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">خطیب بغدادی در دمشق، به اتهامی نزدیک بود کشته شود که وی به توصیه رئیس پلس شهر، که با وی هم مسلک بود، به منزل عالم بزرگ شهر، شریف ابی الحسن علوی پناهنده شد و به این وسیله از مرگ رهایی یافت (معجم الادباء، جلد 4، ص 34) و نیز ابوعبدالله ساحلی صوری (م:۴۴۱) از محدثان عامه در کوفه بر ابوبکر و عمر طلب رحمت می فرستاد، افرادی از مردم در صدد برآمدند او را آزار دهند. وی به خانه ابی طالب بن عمر علوی، عالم شیعی پناهنده شد. او به صوری پناه داد و به او گفت: هر روز نزد من بیا و آن چه از فضائل صحابه شنیدی روایت کن. (المنتظم ابن جوزی، جلد 15، ص 322)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">عمادالدین ابهری در رویداد بغداد به اسارت مغولان درآمد. او با تلاش خواجه نصیر از اسارت رها شد و خواجه او را به سرپرستی رباط خلاطیه منصوب و برایش رتبه قرار داد. (مجمع الآداب، جلد 2، ص 56)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">در هجوم مغولان به بغداد، ابن ابی الحدید و برادرش موفق الدین که او نیز از بزرگان اهل سنت بود، به دست فاتحان بغداد گرفتار شدند (و چه بسا در پی مقاومت در برابر سربازان تاتار) آنان را به بیرون بغداد بردند، تا از میان بردارند. ابن علقمی از ماجرا با خبر شد پریشان خاطر خود را به خواجه رساند و ماجرا باز گفت خواجه طوس، نزد هولاکو رفته و به رسم مغولان زانو زد، درخواست شفاعت آن دو کرد و گفت: به جای آن دو اسیر، مرا بکشید. هولاکو خواهش خواجه را پذیرفت و آن دو را آزاد کرد. (احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی، ص 273)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">در هجوم مغولان، جمع انبوهی از مردم، بر اثر هراس از مهاجمان، خان ومان خود را رها کرده و به سرزمینهای دیگر پناهنده شدند. پس از فرو نشستن غوغا، خواجه از هولاکو خان خواست، تا دستور دهد تا مأموران در سرزمینهای مجاور به جست و جو پرداخته و فراریان و ترسیدگان را باز گردانند. فخرالدین لقمان که مردی نیک سیرت و خردمند بود مأمور شد، به بلاد عرب سفر کند و مردمی را که به آن جا پناهنده شده اند، از مغولان ایمن سازد، تا به خانه و وطن خویش بازگردند. فخرالدین سفر را از اربل و موصل و بلاد جزیره آغاز کرد و در حدود پانصد خانوار را دوباره به خانه های خویش بازگردانید. (مجمع الآداب، جلد 4، ص 302)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">زین الدین عاملی و دوستان وی از دیگر مذاهب، پناه مردم بودند. شهید ثانی، بسیار مهربان و عطوف بود. دست رد بر سینه هیچ نیازمندی نمی زد و به حد توان به دیگران کمک مالی می کرد. در باره اش نوشته اند:</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&laquo;ملاذ الخاص والعام&raquo; (مقدمه بحارالانوار)</span></span></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><span style=\"font-size:14px;\"><span style=\"font-family: iransansn;\">&nbsp;دوست حنفی مذهب وی، محمدبن قاضی زاده رومی، دادستان ارتش بود و از امکانات مالی و دولتی برخوردار بود. اخلاق نیک و دانش سرشار زین الدین او را به شگفت آورده بود و از سر صداقت به او کمک می&zwnj;کرد... قاضی زاده، به این عالم شیعی فرصت داد تا در یکی از بهترین مدارس بعلبک به کار پژوهش و تدریس بپردازد. شهید نیز هماره قدردان کمک&zwnj;های این مرد بزرگ و دانش دوست بود. (الدر المنثور، جلد 2، ص 174)</span></span></p>\r\n\r\n<p><span style=\"color:#FF8C00;\"><span style=\"font-family: wyekan;\"><span style=\"font-size: 14px;\">منبع: مجله حوزه-ویژه شهیدین و تعامل آنان با مذاهب اسلامی-</span> <span style=\"font-size: 14px;\"><span dir=\"RTL\">ص 193 الی 203 </span></span></span></span></p>\r\n\r\n<p>&nbsp;</p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><a href=\"http://okhowah.com/fa/13368/تکریم-و-احترام-علمای-سنی-و-شیعه-به-یکدیگرتعامل-عاطفی-عالمان-دین-قسمت-اول\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت اول</a></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><a href=\"http://okhowah.com/fa/13375/دوستی-علمای-سلف-شیعه-و-سنی-با-یکدیگرتعامل-عاطفی-عالمان-دین-قسمت-دوم\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت دوم</a></p>\r\n\r\n<p dir=\"RTL\"><a href=\"http://okhowah.com/fa/13380/کمک-�های-اقتصادی-و-سیاسی-علماء-شیعه-وسنی-به-یکدیگرتعامل-عاطفی-عالمان-دین-قسمت-سوم\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت سوم</a></p>\r\n\r\n<p><a href=\"http://okhowah.com/fa/13383/نامه-ها-و-هدایای-علمای-شیعه-و-سنی-به-یکدیگرتعامل-عاطفی-عالمان-دین-قسمت-چهارم\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت چهارم</a></p>\r\n\r\n<p><a href=\"http://okhowah.ir/fa/13392\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت پنجم</a></p>\r\n\r\n<p><a href=\"http://okhowah.ir/fa/13401\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت ششم</a></p>\r\n\r\n<p><a href=\"http://okhowah.ir/fa/13411/علمای-شیعه-و-سنی-در-غم-و-شادی-یکدیگرتعامل-عاطفی-عالمان-دین-قسمت-هفتم\">تعامل عاطفی عالمان دین-قسمت هفتم</a></p>\r\n\r\n<p><a href=\"http://okhowah.com/fa/13415\">تعامل عاطفی عالمان دین- قسمت هشتم</a></p>\r\n\r\n<p>&nbsp;</p>","content_source":"","content_url":"","content_columns":"0","content_date_start":"2018-02-24 18:41:22","content_date_finish":"2018-02-24 18:41:22","content_date_register":"2018-02-24 19:17:07","content_date_last_edit":"2019-11-11 20:23:09","content_show_img":"1","content_show_details":"0","content_show_related_img":"0","content_show_slider":"1","content_show_title_slider":"1","content_comment":"1","content_score":"0","content_recorded":"0","content_confirmed":"0","content_status":"1","content_kind":"0","tag_id":"10790","tag_word":"علمای شیعه,علمای شیعه,علمای اهل سنت,علمای اهل سنت,سید عباس رضوی,سید عباس رضوی,علمای اسلام,علمای اسلام","tag_service":"0","tag_total":"184","tag_soundex":"","attach_token":2122020828,"attach_date_register":"2018-02-24 19:20:29","attach_id":17913,"attach_file_ext":"jpg","attach_file_header":"image/jpeg","attach_img_type":"2","attach_img_width":"720","attach_img_height":"430","attach_file_media":"1","attach_show_watermark":"1","score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"visit_count":"11154","visit_date_last":"2026-05-27 04:43:47","attach_title":"کمک‌های اقتصادی و سیاسی علماء شیعه وسنی به یکدیگر\r\n\r\nتعامل عاطفی عالمان دین-قسمت سوم 2","node_title":"خاطرات وحدت,مهم","ot_node_left_right":"[{\"node_id\":469, \"left\":89, \"right\":90},{\"node_id\":828, \"left\":37, \"right\":38}]","node_number":"8","allowable_node":"8","img_src":"./cache/5/attach/201802/17913_2122020828_720_430.jpg"}]]