[[{"content_id":12430,"domain_id":"0","lang_id":"fa","portal_id":"5","owner_id":"370","user_id":"405","view_accesslevel_id":"0","edit_accesslevel_id":"0","delete_accesslevel_id":"0","editor_id":"405","content_title":"وحدت‏‌ستیزی تحت عنوان اندیشه غریب تقریب\r\n\r\nرقابت مخلصانه برای تنازع مذهبی","content_number":"","content_date_event":"2016-03-13 19:34:44","content_summary":"از سوی دیگر، مواضع و عملکرد بخش مهمّی از جوانان انقلابی و هواداران دوآتشه نظام اسلامی هم علیه آموزه‏ های تقریبی و وحدوی است. در این شرایط، امید و اعتماد مولوی‏ها به شعارهای وحدت‏گرا، تقلیل رفته و بسان تشریفات سیاسی بدان می‏نگرند. آیا بعید خواهد بود که بپرسند: اگر انتظار شما برای دخالت ما در مهار نیروها و تفکّرات افراطی جامعه اهل سنّت، معقول است، چرا توقّع ما برای دخالت شما در مهار نیروها و تفکّرات افراطی جامعه شیعی و انقلابی، مسموع نباشد؟","content_summary_fill":"1","content_body":"حجت الاسلام مهدی همازاده\r\n\r\n \r\n\r\nغروب یا فروغ اندیشه تقریب؟\r\n\r\nشاید تأکید بر اندیشه تقریب و نوشتن درباره تعامل برادرانه با اهل تسنّن، در شرایطی که جنگ‏های مذهبی و شعارهای طایفه‌ ‏ای، به‌‏نحوی روبه تزاید، منطقه ما را شعله‌ ‏ور می‏‌سازد، خریدار چندانی نداشته باشد. خصوصاً که یکی از اهداف تخریبی این نزاع‏‌ها، تنها حکومت رسمی شیعی در جهان امروز ماست و طبیعتاً یکی از اطراف مهم این درگیری‏ها نیز همان حکومت است. حال ما در حدود جغرافیایی این حکومت نوپا و دشمن ‏‌خیز، هرچه هم که شعارهای وحدت‏‌ گرای انقلاب‏مان را یادآور شویم، فضای هیجانی و فوران کینه‏‌های مقدّس (یا مقدّس‏نما)، صدایمان را کم ‏‌رونق می‏سازد. حتّی در بین بسیاری از دوست‏داران و هواداران انقلاب اسلامی نیز جلوه اخبار و تحلیل‏های به ‏روز سیاسی، در کنار تحریکات مذهبی برخی منابر و محافل، رویکردی را رواج داده که گویی نقش مکمّل همان برنامه منطقه‏‌ای را برعهده گرفته است.\r\n\r\nولی امیدوارانه می‏خواهم از ضرورت برنامه «عملی» وحدت بنویسم؛ البته با تأکید بر داخل کشور، به‏‌عنوان نقطه عزیمتی مهم و به‏‌غایت مؤثّر. آن‏هم از چالشی‌‏ترین منطقه داخلی خودمان؛ از سیستان و بلوچستان عزیز. از یک تمدّن غنی که ما از درک و بهره آن، محروم مانده‌‏ایم. و از یک منطقه محروم: از برخی فکرها و دل‏های ما.\r\n\r\nرقابت مخلصانه برای تنازع مذهبی\r\n\r\nچندبار قبل از سال 1393 و در قالب سفرهای تبلیغی و جهادی به سیستان و بلوچستان رفته بودم. پیش از اوّلین سفر، فضای عمومی رسانه ‏ای و حوزوی خودمان را تجربه کرده بودم که مدام از تهدید وهّابیت و استحاله کمّی و کیفی نسل‏ها می ‏گفتند. فضا به گونه ‏ای بود که اکثر شنوندگان و خوانندگان را به این نتیجه قهری می ‏رسانید که یک برنامه سنّی‏‌ سازی و شیعه‏‌ ستیزی در سطحی وسیع و از سوی مراکز مذهبی وهّابیت در حال اجراست که با همکاری برخی علمای برجسته اهل سنّت در بلوچستان، پیاده می‏ شود.\r\n\r\nطلبه با اخلاص و تحریک‏‌ شده هم بار سفر می‏بست (و می‏بندد) و با کوله‌‏باری از پاسخ به شبهات وهّابیت و فیش‌‏برداری‏های ترویج ولایت بلافصل امیرالمؤمنین، عازم سرزمین پیچیدگی‏ ها می‏شد (و می‏شود). دلخوشی و شادکامی این مبلّغان مخلص، در این بود (و هست) که مثلاً طی یک دهه حضور در منطقه، 4 نفر را شیعه کرده‏‌اند و یک مسجد متروک در روستایی شیعه‌‏نشین را که تحت تصرّف مولوی اهل سنّت درآمده بود، پس گرفته‌‏اند. ضمن آن‏که رقابتی سنگین برای مسجدسازی توسّط بیوت برخی علمای شیعه در روستاهای بلوچستان – و به‏‌ویژه مناطق همجوار اهل سنّت – وجود داشت (و دارد) تا برنامه تبلیغی وهّابیت را ناکام گذارد.\r\n\r\nدر یکی از سفرهای اردوی جهادی به سیستان و بلوچستان، در کنار برنامه عمرانی ساخت حمّام و مسجد، در قالب دو گروه فرهنگی – تبلیغی، طی 11 روز به 40 روستای منطقه سرکشی کردیم. تقریباً روزی 2 روستا برای هر گروه. من هم که روحانی یکی از این دو گروه بودم، ‏برنامه‌‏ای فشرده و سنگین را تجربه کردم. گاه برای رسیدن به یک روستا، از دشوارترین مسیرهای عبور و مرور، می‏ گذشتیم و ریسک‏های بالای امنیتی را به جان می‏خریدیم. وقتی راه ‏‌بلد ما در هنگام عبور از برخی گردنه‏‌های صعب‏ العبور و تقریباً متروک، چند مورد حملات تروریستی به ماشین‏های پلاک قرمز (دولتی) را در همان نقطه یادآوری می ‏کرد، صدای اذکار و اوراد خانم‏‌های همراه گروه تبلیغی، از عقب ماشین شنیده می‏شد! و تصویر رسانه‏‌ای پیش از سفر را در ذهن و دل من، پرهیبت ‏تر می‏ساخت.\r\n\r\nاوّل مرغ بود یا تخم مرغ؟!\r\n\r\nاما پس از مواجهه با مردمان مختلف آن دیار – اعمّ از شیعه و سنّی و اعمّ از شهری و روستایی – یک سؤال جدّی برایم پررنگ شده بود: «واقعاً چقدر از راه‏ حلّ "مسئله"ی سیستان و بلوچستان، مذهبی است؟» ریشه مسئله را می‏توان آن‏گونه که برخی اشاره داشته ‏اند، تبعیض‏ها و محرومیت‏های شهروندی و اجتماعی دانست. همین محرومیت‏ها و تبعیض‏ها (و در برخی موارد، احساس تبعیض‏ها)ست که تصوّر برنامه ‏ریزی‏های مذهبی و طایفگی را تقویت می‏کند و در چنین اوضاعی، دمیدن در کوره اختلافات مذهبی، خریدار می‏ یابد. بنا بر نظر این عدّه، محرومیت‏ها و تبعیض‏ها و احساس تبعیض‏ها در موضوعات شهروندی و اجتماعی، منشاء و سبب میدان ‏یافتن تنازعات و اختلافات مذهبی است. هرچند که از سوی مقابل، عدّه ‏ای دیگر هستند که علّت همان محرومیت‏های اجتماعی و شهروندی را نیز در چارچوب تبعیض‏های مذهبی تفسیر می‏ کنند. و خلاصه دامنه بحث درباره ماهیّت علت اصلی، دراز است و یادآور همان بحث معروف راجع به مرغ و تخم مرغ!\r\n\r\nبه هرحال، چه ریشه مسئله را در مباحث مذهبی بدانیم و یا نه، امروزه با توسعه و تعمیق نزاع‏های مذهبی، باید برای خاموش ‏کردن شعله اختلاف و حلّ مسئله، به هر دو عرصه توجّه داشت: هم به ترویج بینش تقریبی و معتدل شیعی و سنّی و اجتناب از دامن ‏زدن به اختلافات مذهبی، و هم به رفع محرومیت‏های اجتماعی و شهروندی (در حدّ واقعیّت‏ها و مقدورات). اوّلی – همان‏طور که بارها رهبر حکیم انقلاب تأکید کرده‏ اند – بیش از همه متوجّه روحانیون و مداحان و شخصیت‏های مذهبی طرفین است و دوّمی نیز متوجّه مسئولین و سیاست‏گذاران استانی و کشوری.\r\n\r\n\r\n\r\nپیچیدگی‏‌های امنیتی و برخی مواجهه‏‌های اشتباه\r\n\r\nسیستان و بلوچستان عزیز، با وضعیت نامناسب امنیتی هم دست و پنجه نرم می‏کند. مخاطرات ناشی از همجواری با پاکستان و تندروهای مذهبی آن‏جا، مشکلات و دردسرهای زیادی را برای مسئولین امنیتی و انتظامی استان و کشور به‏ وجود آورده است. و البته مسائل مربوط به قاچاق اسلحه و مواد مخدّر و کالا و ... که یکی از تبعات سهمگین بیکاری گسترده و فقر شدید است. طبیعتاً تأمین امنیت و مقابله با تهدیدها و چالش‏های امنیتی در استان، وظیفه سنگینی است که بر دوش مسئولین و دست‏ اندرکاران ذیربط قرار گرفته و هزینه ‏های جانی و مالی بسیاری را نیز بر ایشان تحمیل نموده است.\r\n\r\nبا اذعان به این تلاش‏های مستمرّ و طاقت‏ فرسا، برخی تصمیمات غلط در حوزه امنیتی را هم باید در تحلیل ریشه‏ های مسئله – و بالتبع در نیل به راه‏کار – دخیل کرد. هموطنان عزیز بلوچ با اکثریت اهل تسنّن، مطالبات و درخواست‏هایی از قدرت مرکزی داشته و دارند. برخی از این مطالبات را می‏توان به‏ حق و مسموع دانست و برخی دیگر را بیشتر با «احساس تبعیض»، معنا کرد. در مورد مطالبات سنخ دوّم، روش اقناع و تبیین دوستانه را می‏توان در پیش گرفت و شاهد مثال‏های مشترکی از محرومیت استان‏های مرزی شیعه نشین (مانند خوزستان و ...) آورد. اما در مورد مطالبات سنخ اوّل، چگونه برخوردی رواست؟ خصوصاً اگر این مطالبات – به دلایل مختلف – تشدید شده و گاه به آستانه بحران، نزدیک شده باشد. آیا اگر این ‏دست مطالبات را گروهی از مولوی‏ های اهل سنّت نمایندگی کنند و صدای درخواست بدنه اجتماعی خویش در تریبون‏های مذهبی باشند، چه تدبیری را باید پیشنهاد کرد؟ روشن است که تصمیم و برخورد اشتباه با این پدیده اجتماعی و سوق‏ دادن آن به سمت یک بحران امنیتی، قابل توجیه نیست.\r\n\r\nتفاوت فاحش عالَم واقعی با عالم مَجازی\r\n\r\nپس از سفر اسفندماه 93 به دیار گرم سیستان و بلوچستان (به ‏عنوان کمترین عضو کاروان سرزمین برادری)، پاسخ برخی سؤالات و تردیدهای سابق را پررنگ‏تر و واضح‏تر، پیش روی خود دیدم. تصویر ذهنی ساخته‏ شده توسّط برخی رسانه‏ ها و محافل شیعی و انقلابی، با واقعیّات جامعه بلوچ و روحانیون محبوب آن‏ها، فاصله‏ ای معنادار دارد. و خنده ‏آور آن‏که برخی از این دوستان رسانه ‏ای و بعضاً انقلابی، سعی در جایگزین‏ کردن چهره ‏هایی چفیه بر دوش از مولوی‏های محلّی داشتند (و دارند) تا به جای آن روحانیون محبوب و مطالبه‏ گر جامعه بلوچ قرار دهند و به ‏گونه ‏ای صورت مسئله را – ولو در تصویر عمومی و رسانه ‏ای ما – پاک کنند.\r\n\r\nیاد سیره رسول اعظم افتادم که بنا به نقل مکرّر منابع روایی شیعه و سنّی، رؤسای قبایل را احترام می‏کرد و بزرگ می‏داشت و پس از اسلام‏ آوردن هر قبیله، رئیس سابقش را از مجدّداً و این ‏بار از سوی خویش منصوب می‏ فرمود. همان رؤسای قبایلی که سال‏ها علیه حکومت مدینه جنگیده بودند و در ائتلاف با دشمن اصلی آن بودند. پیامبر اسلام حتّی در شرایطی که قبایل حجاز صرفاً از روی ظاهر اسلام می‏ آوردند، به دنبال شخصیتی همراه‏تر و نزدیک‏تر به حکومت نمی‏ گشت تا به ریاست آن قبیله برگزیند؛ چه این‏که بزرگی یک قوم، امری انتصابی نیست و در جایگاه اجتماعی و بدنه مردمی آن قوم و قبیله، ریشه دارد. \r\n\r\nالبته مولوی‏ های همراه با انقلاب و جمهوری اسلامی، کم نیستند و بخشی از آن‏ها نیز جزو خانواده شهدا و عضو بسیج و ... به شمار می ‏آیند. اما نکته آن‏جاست که معمولاً مولوی‏ های پیگیر مطالبات شهروندی و اجتماعی بلوچ و اهل سنّت، بدنه و اقبال مردمی بیشتری در بین این جامعه دارند و طبیعتاً از مرجعیّت مذهبی والاتری هم برخوردارند. واقعاً چه روشی در تعامل با این روحانیون منتقد و البته غالباً موافق با کلیّات انقلاب، درست بود؟\r\n\r\nتفکّر اعتدالی مسجد مکّی\r\n\r\nبعد از بازگشت از سفر، دوستی هم‏‌لباس از بلوچستان تماس گرفت و با لحنی تند گلایه کرد که: شما از بسیاری مسائل و حوادث استان خبر ندارید و نباید درباره اشتباه برخی تصمیمات – ولو به سال‏ها و سابقه‏‌های دور هم مربوط شود – ورود نمایید. از این دوست دلسوز پرسیدم: آن مسائل و حوادثی که من نمی‏دانم، چیست؟‏ و او از انفجار سال 88 در مسجد امام علی شیعیان – توسّط تکفیری‏های انتحاری – و سپس سوزاندن 5 نفر از شیعیان در صندوق قرض‏‌الحسنه بسیجیان اشاره کرد.\r\n\r\nبه او گفتم: از این اتفاقات خبر دارم، اما سابقه و شروع برخوردهای تند با مراکز مذهبی و مطالبه‌‏گر زاهدان، به سال‏ها پیش از آن برمی‏گردد و پرونده را نباید از میانه راه، بازخوانی کرد. طبیعتاً مواجهه سخت و به‌‏شدّت تحریک‏‌آمیز، آن‏هم با جریانی که بدنه اجتماعی قابل توجّهی دارد، می‏تواند واکنش‏‌هایی سخت هم به‌‏دنبال داشته باشد. خصوصاً که آن مواجهه سخت و عریان، با برخوردهایی خاموش، تداوم یافته باشد. و این را هم به یاد داشته باشیم که بزرگان مسجد مکّی، حوادث تروریستی زاهدان در سال 88 را هم به گفتار و هم در رفتار، محکوم کردند و در خاموش ‏کردن غائله ‏ای که به سمت مردمی ‏شدن پیش می‏رفت، مشارکت داشتند.\r\n\r\nضمن این‏که رشد تفکّر تکفیری و افراطی در بخش وسیعی از جامعه اهل سنّت منطقه خاورمیانه، ربط وثیقی به بسیاری از این روحانیون و مولوی‏‌های مطالبه‌گر داخلی ندارد. برخلاف آن‏چه ترویج می‏شود، مسئولین و اساتید دارالعلوم و مسجد جامع مکّی، غالباً از تندروی‏های تکفیری و مذهبی، برائت می‏جویند و طلاب خودشان را نیز از نزدیک‏ شدن به چنین کانون‏هایی باز می‏دارند. گرایش دیوبندیه - که به‏‌عنوان یکی از شاخه‏‌های ذیل مذهب حنفی قابل تقسیم‏‌بندی است - رویکرد تکفیر مذهبی ندارد و علی‏رغم تبلیغات عامیانه (و بعضاً خاصّیانه!)، کشتار شیعیان را حرام می‏داند. هرچند که «مشرکانه دانستن برخی افعال» ولو فاعل آن را مشرک نمی‏سازد، اما می‏تواند برای برخی مخاطبان کم‏دان و نادان، غلط ‏انداز و محرّک باشد. قاعدتاً در مورد چنین آموزه ‏هایی باید ظرفیت شنونده کلام را در نظر گرفت و تعصّبات کور او را تحریک نکرد. ولی در مجموع، وجوه معتدل و تقریبی در بین تفکّر و جریان مسجد مکّی، بسیار بیش از آن چیزی است که در ذهنیّت ‏های دشمن‏ پرور ما رخنه کرده است. \r\n\r\nبه این دوست عزیز که بر حضور و فعالیت سی ساله‏ اش در استان تأکید می‏کرد، گفتم: عینکی که بر چشم‏های ماست، از مدّت زمان اقامت‏مان مهم‏تر است؛ اگر عینک اشتباهی پیش چشمان من باشد، سیصد سال هم که در منطقه باشم، ماجراها را اشتباه خواهم دید و اشتباه تحلیل خواهم کرد و اشتباه نسخه خواهم پیچید. واضح است که این سخن، به معنای انکار وجود برخی مولوی‏های تندرو و حتّی ضدّامنیتی در استان نیست؛ اما ارتباط این بحث به مسجد مکّی یا بخش عمده مولوی‏های منتقد و مطالبه‏ گر استان، درست نمی ‏نماید. کما این‏که پیوندزدن گرایشات فکری وهّابی حنبلی در حجاز با آموزه‏ های حنفی مسجد مکّی در زاهدان، عدول از دقّت و تقواست.\r\n\r\nوقتی تمایلات جدّی مسئولین و بزرگان مسجد مکّی به مباحث تقریب مذهبی و تعاملات با کلیّت نظام اسلامی دیده می‏شود، وقتی از اجابت درخواست‏های مکرّر و اعطاء زمینه سوءاستفاده به رسانه ‏های بیگانه پرهیز می‏کنند، وقتی طلاب مدرسه و جوانان پیرامون‏شان را به شیوه‏ های مختلف از تندروی و پیوستن به گروه‏های افراط مذهبی باز می‏دارند و ...، سفر بزرگان مکّی به عربستان، چه ملاکی برای وهّابی بودن آن‏هاست؟ آیا نباید این مقدار اختلاف مذهبی را در چارچوب اندیشه تقریب و بلکه در چارچوب تدبیر سیاسی، پذیرا باشیم؟ آیا سفر بزرگان و علمای شیعه در کشورهای منطقه به ایران، چیز غریب و ناپسندی است که برای طرف مقابل، این‏گونه باشد؟ و آیا قرار است وحدت مذهبی با آن مولوی‏ها و عالمان سنّی معنا داشته باشد که مثلاً تحرّکات ترکیه و عربستان در منطقه را محکوم کنند و در تمام راهپیمایی‏ های رسمی حضور فعّال داشته باشند و سالی یک‏بار به زیارت بروند و ...؟ تنگ ‏کردن دایره وحدت مذهبی و اصرار بر شیعی ‏سازی و انقلابی ‏سازی رفتارها و گفتارهای طرف مقابل، برخلاف فلسفه اندیشه تقریب و به‏ گونه ‏ای، نقض غرض آن است.\r\n\r\n\r\n\r\nقلّک پلاستیکی کمک‏های مردمی به مسجد مکّی\r\n\r\nپس از شرکت در مراسم نمازجمعه مسجد مکّی – در عیدگاه زاهدان – و سپس حضور در دارالعلوم (حوزه علمیه مسجد مکّی) و جلسات صمیمانه با مسئولین و اساتید این مرکز بزرگ علمی و مذهبی، بر تصویرسازی‏ های معاندپرور و تهمت ‏بنیان، بسیار متأسّف شدم و ظرفیت‏های گسترده همکاری مشترک و دوستانه با ایشان را مغتنم یافتم. واگذاری سخنرانی پیش از خطبه‏ های نماز جمعه جریان مسجد مکّی به ما و پذیرایی برادرانه در دارالعلوم و بیان برخی تبعیض‏ها و کمبودها در عین همراهی و هم‏کلامی با بسیاری از باورهای مذهبی و تقریبی و سیاسی ما، جالب توجّه می ‏نمود. شیوه مدیریت و محتوای دروس مدرسه علمیه مکّی، نه تنها مأمن و مأوایی برای پرورش تکفیری‏های انتحاری نیست، بلکه قرابت‏های زیادی با اندیشه عقل‏گرای شیعی در اعتقادات و اجتهاد اصولی در فقه دارد. اساساً مذهب حنفی در مقایسه با ظاهرگراهای حنبلی در عربستان، به مراتب تعامل ‏پذیرتر و عقلانی ‏تر است. \r\n\r\nالبته اختلافات فکری و فقهی را نمی‏توان انکار کرد و دلیلی هم بر انکار آن وجود ندارد. هنر تفکّر تقریبی حضرت امام در این بود و هست که به وحدت و تعامل با عالمان و جوامع «اهل‏ سنّت»، نظر داشت؛ با لحاظ این‏که مباحث اختلافی نیز سر جای خویش، برقرار خواهد بود. قاعدتاً با وجود این اختلافات فکری و فقهی، اساتید و مسئولین مسجد مکّی نمی‏توانند به ‏لحاظ شریعت و حجیّت مقبول خودشان، برخی توقّعات زیاده‏ طلبانه را برآورده سازند. ولی در عین حال مواردی هم وجود داشته که به‏ دلیل امکان همکاری، شاهد برداشتن گام ‏های مساعدی بوده‏ ایم.\r\n\r\nمثلاً مولوی عبدالحمید، پس از سفر مقام معظم رهبری به سیستان و بلوچستان و گفت ‏وگویی فقهی که درباره تحریم شرعی قاچاق با وی داشتند، فتوای حرمت قاچاق مواد مخدّر را صادر کرد و در این زمینه نیز، تأمین منابع مالی تشکیلات عظیم مسجد و حوزه علمیه مکّی را از این مسیر، ممنوع کرد. امروزه در اکثر تاکسی‏های زاهدان – شهری با اکثریت بلوچ اهل تسنّن – و در بسیاری از فروشگاه‏ های مایحتاج روزانه، قلّک پلاستیکی کمک‏های مردمی به مسجد مکّی دیده می‏شود و مبلغی که از طریق انفاق ‏های واجب و مستحب به این مرکز علمی – مذهبی سرازیر می‏شود، در خور توجّه است. این وابستگی را می‏توان از شمار شرکت‏ کنندگان در نمازهای جماعت مکّی هم تخمین زد؛ لااقل آن نماز عشاء که در زمان حضور ما و به امامت مولوی حافظ اسماعیل (داماد محترم مولوی عبدالحمید) برگزار شد، برای من بسیار بیش از حدّ انتظار بود.\r\n\r\nو البته کمک‏های مالی کشورهای حاشیه خلیج هم – هرچند که هیچ مدرک رسمی و علنی ‏ای ندارد – مادام که به عملکردهای ضدّامنیتی دریافت‏ کنندگان منجر نشود، جرم و خیانت نیست. وقتی جمهوری اسلامی، منابع مالی کافی برای تأمین هزینه‏ های سنگین یک حوزه علمیه با بیش از 1000 طلبه و یک مسجد جامع با وسعت چند هکتاری را ندارد، درخواست و دریافت کمک از کشورهای سنّی ‏مذهب، می‏تواند امری طبیعی تلقّی شود؛ همان‏طور که در مورد مدارس و مساجد شیعی در کشورهای اهل ‏سنّت، این‏گونه است.\r\n\r\nرفع مانع «مذهب» برای تقسیم مناصب کلان\r\n\r\nمطالبات برحق مردمان شریف بلوچ، چیستند؟ مثلاً این‏که عنوان «مذهب» در واگذاری قدرت و ثروت و ...، نقشی نداشته باشد. اگر کسی در بین قوم بلوچ هست که فاکتورهای مدیریتی و تخصّصی و انقلابی را داراست، «سنّی ‏بودن» نباید مانع این باشد که بالاخره پس از 36 سال، استانداری یا یکی از وزارتخانه‏‌ها، بدو واگذار شود. برخی دوستداران دوآتشه انقلاب، آماری از تعداد معاونت‏‌های استانداری و برخی مناصب پایین ‏تر داده بودند که در اختیار برادران اهل سنّت بلوچ قرار گرفته است. ولی واضح است که حسّاسیت برخاسته از ممانعت مذهبی برای تفویض مناصب کلیدی و بالاتر، همچنان پابرجاست. واقعاً چرا اگر یک شهروند یا هموطن اهل سنّت، واجد صلاحیت‏‌های تخصّصی و مدیریتی و سیاسی بود، تنها به‌‏دلیل مذهب نتواند عهده‌‏دار مناصبی مانند استانداری و وزارت باشد؟\r\n\r\nشاید سخن از تقسیم قدرت بر اساس نسبت جمعیّتی، منطقی نباشد و توقّع این‏که مثلاً در ازای 15 درصد جمعیّت اهل سنّت، 15 درصد وزارتخانه‎‏ها و استانداری‌‏ها نیز در اختیار ایشان قرار گیرد، دقیق و متین به شمار نیاید. اما این‏که عامل «مذهب» را لااقل مانع تقسیم قدرت ندانیم، کاملاً منطقی و عادلانه به نظر می‏رسد. در این‏صورت براساس سایر صلاحیت‏ها و بایستگی‏ها، شناسایی نیروهای انسانی و تفویض امور کلان، در دستور کار قرار می‏گیرد و سهم‏‌خواهی کمّی و جمعیّتی، موضوعیت نمی‏‌یابد. تقسیم قدرت و فرصت، نگاه و ملاک ملّی و فرامذهبی می ‏طلبد.\r\nواضح است که چنین رویکردی تا چه اندازه، در راستای منافع کلان نظام و تأمین امنیت پایدار داخلی و بهسازی چهره بین‏ المللی و منطقه ‏ای ماست. ضمن آن‏که با حضور و مشارکت یک استاندار یا وزیر اهل‏ سنّت، بسیاری از محذورات و مقدورات اجرائی، مشخّص خواهد شد، مشکلات حوزه اقدام، رخ می‏نماید و برخی زمینه‏ های اتّهام در مورد سنگ‏ اندازی و کوتاهی در اجرای برنامه ‏های عمرانی و اقتصادی، از بین خواهد رفت.\r\n\r\nقهرمان‏‌سازی از اشرار معارض\r\n\r\nاز جمله مطالبات برحق دیگر، این است که حداقلی از زیرساخت ‏های صنعتی و اشتغال‏زایی به استان اختصاص یابد. خشکسالی ناشی از کاهش نزولات جوّی و عدم تدبیر تخصّصی و انتقال مؤثّر سهم آب کشور از رود هیرمند، کشاورزی چشمگیر سیستان عزیز را به نابودی کشیده و آمار مهاجرت اجباری جوانمردان زابل شیعه‏‌نشین را به دنبال داشته است. سوز و گداز مربوط به سیستان سرسبز و حاصلخیز با آن تمدّن غنی، که اکنون در اثر ناملایمت ‏های آسمانی و ناکارآمدی مدیریتی، به کویری سوزان و غبارآلود تبدیل شده، خود مثنوی هفتاد من کاغذ است. \r\n\r\nعلاوه بر این، افزایش قابل توجّه جمعیّت و عدم وجود صنایع بزرگ (ولو در حدّ قابل قیاس با بسیاری از استان‏های دیگر) نیز بحران بیکاری را تشدید کرده است. حال در چنین شرایطی، بخشی از اهالی بومی استان، در فکر قاچاق کالا و ... برای امرار معاش می‏ افتند و درگیری با نیروی انتظامی برای عبور و مرور از مرز و حمل و نقل قاچاق، نوعی قهرمانی و دلاوری جلوه می‏کند. خصوصاً آن‏که نیروی انتظامی و نهادهای امنیتی، نماد حکومت و مرکز قدرت به حساب می‏ آیند؛ حکومتی که در چشم بخشی از اهل ‏سنّت منطقه، مقصّر اصلی محرومیت‏های متعدّد استان است. بی ‏مناسبت نیست که اشرار و تروریست‏های معارض نیروی انتظامی، قهرمان برخی از پسربچّه‏ های کودک و نوجوان بلوچ هستند؛ این نحوه سمپاتی، بسیار بیش از آن‏که ریشه در افراطی‏گری مذهبی داشته باشد، برخاسته از حسّ انتقام از عامل وهمی محرومیت‏هاست.\r\n\r\nمسجد اهل سنّت در تهران و باقی قضایا\r\n\r\nاما از میان مطالبات تأمّل ‏برانگیز، می‏توان به تأسیس مسجد رسمی اهل‌‏سنّت در تهران اشاره کرد. مطالبه‏‌ای که سال‏هاست از سوی مولوی‏‌های بلوچستان پیگیری می‏شود. شاید آن روز که مرحوم مولوی عبدالعزیز، دستور حضرت امام برای راه‏‌اندازی مسجد اهل سنّت در پایتخت را گرفت، زمان مناسبی برای عملی ‏کردن این درخواست بود (که به دلایلی، مسکوت ماند). اما امروز و گذشت نزدیک به 30 سال از آن موقع و ملاحظات مختلفی که مطرح می‏شود، مؤلّفه‏‌هایی پیچیده و چند مجهولی را وارد مسئله کرده است.\r\n\r\nهرچند که میزان اعتماد ما به عالمان اهل تسنّن در داخل کشور و از جمله مولوی ‏های عزیز سیستان و بلوچستان (که شامل مسئولین و بزرگان مسجد مکّی هم می‏شود) را نباید در سنجش این مؤلّفه‏‌ها، دست کم گرفت. از سوی دیگر، کما این‏که بزرگان جامعه اهل‏‌سنّت را باید در مباحث امنیتی مربوط به مسجد و حواشی آن مسئول دانست، اما واگذاری کامل مسائل امنیتی به آن‏ها هم منصفانه به نظر نمی‏رسد. به هرحال حکومت اسلامی نیز در قبال تأمین امنیت این مرکز مذهبی، تکلیف عقلی و شرعی دارد. کما این‏که نگاه «سهم‌‏خواهانه» به بهره‌‏های سیاسی – مذهبی این مسجد هم از سوی هیچ‏یک از طرفین، سازنده نیست؛ لااقل در تحلیل ‏های رسمی.\r\n\r\n \r\n\r\nوحدت‏‌ستیزی توسّط برخی هواداران دوآتشه نظام!\r\n\r\nاز عجیب ‏ترین گسست‏ها و تضادهای رفتاری در حوزه کنش‏های سیاسی – اجتماعی ما، طرفداری از نظام اسلامی و رهبری آن است و در عین حال، رویگردانی عملی از آموزه ‏های تقریبی آن. گروه‏های متعدّد و مؤثّری در حوزه علمیه، با آموزه وحدت مذاهب و اندیشه تقریب، سر ستیز دارند و بر ترویج مباحث اختلاف مذهبی اصرار می ‏ورزند. اکثر این گروه‏ها و شخصیت‏ها نیز سنخیتی با نظام اسلامی ندارند و آرمان‏هایی متغایر و بعضاً متضاد با اندیشه حضرت امام را پیگیری می‏کنند. در چنین شرایطی، بسیاری از دوستداران نظام و جوانان انقلابی، عملاً مجری سیاست‏های وحدت ‏ستیز همین گروه‏ها و شخصیت‏ها هستند.\r\n\r\nاز یک سو، همایش‏های موسمی تقریب – از آن‏جا که توسّط حکومتی برگزار می‏شود که متّهم ردیف اوّل تبعیض‏ها و احساس تبعیض‏هاست - کارکرد درخوری نزد جامعه بلوچ و بسیاری از مولوی ‏های آن ندارد. از سوی دیگر، مواضع و عملکرد بخش مهمّی از جوانان انقلابی و هواداران دوآتشه نظام اسلامی هم علیه آموزه‏ های تقریبی و وحدوی است. در این شرایط، امید و اعتماد مولوی‏ها به شعارهای وحدت‏گرا، تقلیل رفته و بسان تشریفات سیاسی بدان می‏نگرند. آیا بعید خواهد بود که بپرسند: اگر انتظار شما برای دخالت ما در مهار نیروها و تفکّرات افراطی جامعه اهل سنّت، معقول است، چرا توقّع ما برای دخالت شما در مهار نیروها و تفکّرات افراطی جامعه شیعی و انقلابی، مسموع نباشد؟ همان نیروها و تفکّراتی که رویکردهای تقریبی را جز در سایه ‏سار همان شعارها و عکس‏های تشریفاتی و رسانه‏ای، برنمی‏ تابند و تردیدها و اشکالات پی‏‌درپی، پیش راهتان می‏تراشند.\r\n\r\nاستقبال گرم از سیره وحدت‏ گرای ائمه\r\n\r\nیکی از شب‏های حضور در زاهدان، مهمان دانشگاه سیستان و بلوچستان بودیم و پس از نماز جماعت، میزگردی در آمفی تئاتر دانشگاه داشتیم. مولوی شه ‏بخش – از اساتید حوزه علمیه مکّی – پشت تریبون رفت و دعای هزارساله علما و صلحا را یادآور شد که درخواست «دولت کریمه برای عزّت مسلمین» داشته ‏اند. او می‏گفت حال و پس از گذشت قرن‏ها، این آرزو محقّق شده و نباید با دامن ‏زدن به اختلافات مذهبی، ناسپاسی کرد. او در این ‏باره عالمان شیعه (داخل و خارج کشور) را مقصّر می‏دانست. جا برای بحث دوستانه و البته «شنیدن» درد دل‏ها بسیار بود. کما این‏که در جلسه صمیمانه با اساتید و مسئولین مسجد مکّی، همین مطالبات و دغدغه ‏ها – با زبانی برادرانه و محبّت‏ آمیز – مطرح شد.\r\n\r\nگرایش تقریب نه تنها به معنای نفی اظهار گلایه‏ ها و مطالبه‏ ها نیست، بلکه اتّفاقاً در سایه عملی ‏کردن مطالبات برحق و دوطرفه، محقّق می‏شود. ضمن این‏که عدم گشایش باب گفت ‏وگو در این موارد و ذیل لوای نظام اسلامی، زمینه را برای بهره‏ برداری جناح‏ها و شخصیت‏های سیاسی فراهم کرده و متأسفانه مطالبات اهل ‏سنّت و خصوصاً بلوچستان و مولوی ‏های شاخص‏ اش، به ابزاری برای جمع ‏آوری رأی و چانه‏ زنی و ... تبدیل شده است. و در نتیجه، بسیاری از اظهار مخالفت‏های شدید در میان رسانه ‏ها و شخصیت‏های انقلابی با این مراکز مذهبی در بلوچستان نیز متأثّر از همین سیاسی‏ شدن و جناحی ‏شدن ماجراست.\r\n\r\nالبته می‏توان پس از بازگشت از چنین سفری، به گزارش بازدید از موزه‏ها و کتابخانه ‏ها و خوش و بش‏ های کلیشه‏ ای بسنده کرد. اما نکته این‏جاست که اگر روحانی یا نخبه شیعی تقریبی، در کنار بیان انتقادات و انتظارات به طرف مقابل، مطالبات برحق و ریشه ‏ای او را نیز تأیید نماید و درخواست کند، هم گامی عملی و مؤثّر در مسیر تشریفاتی ‏شده ‏ی وحدت مذهبی برداشته خواهد شد و هم امکان سوءاستفاده اغیار از این کمبودها و مطالبات را به حداقل خواهد رساند. کما این‏که سیره معصومین و از جمله امیرالمؤمنین در زمینه تقریب مذهبی، نمونه ‏های برجسته عملی در راستای برآورده ساختن نیازها و درخواست‏های طرف مقابل دارد. واضح است که اجابت دیرهنگام این مطالبات در شرایطی که تبدیل به باج‏ گیری و فشار اجتماعی - امنیتی شده، نه تنها مصداقی از عملیاتی‏ کردن وحدت نیست، بلکه راه و رسم غلطی را پیش روی جماعت مطالبه‏ گر برای تحقّق مطالبات بعدی ‏اش می ‏گسترد. \r\n\r\nنگارنده در خلال صحبت در آمفی تئاتر دانشگاه و به مناسبت اشاره به سیره امیرالمؤمنین در ارائه مشورت و کمک به خلفا برای حفظ و پیشبرد اسلام، نام خلیفه سوّم را با پسوند «رضی ‏الله ‏عنه» آوردم. واکنش مولوی شه ‏بخش و دکترمجاهد (استاد سنّی ‏مذهب دانشگاه علوم پزشکی) برایم جالب بود. هم در مورد اصل سخن که به سیره وحدت‏ گرای ائمه شیعه و امام مذهب حنفی اشاره داشت، و هم در مورد تعابیر احترام‏ آمیز نسبت به مقدّسات‏شان. ولی همان‏قدر که آن‏ها از اظهار احترام به مقدّسات خودشان، ممنون و خشنود بودند، برخی از دوستان شیعه ما به اشکال ‏تراشی یا لااقل پرسش جدّی کشیده شدند.\r\n\r\nآن شب و در جلسه ‏ای جداگانه و صمیمانه با دوستان و فعالان شیعی دانشگاه، راجع به چرایی و چگونگی اجرای عملی سیاست‏های تقریب، صحبت کردیم. جلسه بسیار خوبی بود که جوانان دلسوز و مخلص دانشگاه، در کنار هم تشکیل داده بودند. البته روی دیگر سکّه هم دور از انتظار نبود؛ مثل به‏ کارگیری تعابیر تحقیرآمیز و سپس، پا را از گلیم تقوا فراتر نهادن و گوینده سخن را دست‏کم در لحن، معادل «خسر الدّنیا و الآخره» دانستن. چه جای تبیین مبانی شیعی فلان تعبیر وجود دارد، وقتی «راه رهایی، فهم است و نه تفهیم خصوصی!» و وقتی ما هنوز در ترویج اندیشه تقریب، در چنین اوّلیّاتی درگیریم؟\r\n...\r\n\r\nخاتم\r\nآیا رفعت اندیشه غریب تقریب، از میان آتش نزاع‏ها و کینه‏ های وسیع مذهبی، روی پای خویش خواهد ایستاد و سر بر خواهد آورد؟ اندیشه ‏ای که نه عنوان صوری «تقریب» را به دنبال خویش کشد و راه کوته ‏نظری را ادامه دهد؛ بلکه در محتوا و عمل، پایبند به چنین مهجوریتی باشد؟\r\n\r\n ","content_html":"

حجت الاسلام مهدی همازاده

\r\n\r\n

\r\n\r\n

غروب یا فروغ اندیشه تقریب؟

\r\n\r\n

شاید تأکید بر اندیشه تقریب و نوشتن درباره تعامل برادرانه با اهل تسنّن، در شرایطی که جنگ‏های مذهبی و شعارهای طایفه‌ ‏ای، به‌‏نحوی روبه تزاید، منطقه ما را شعله‌ ‏ور می‏‌سازد، خریدار چندانی نداشته باشد. خصوصاً که یکی از اهداف تخریبی این نزاع‏‌ها، تنها حکومت رسمی شیعی در جهان امروز ماست و طبیعتاً یکی از اطراف مهم این درگیری‏ها نیز همان حکومت است. حال ما در حدود جغرافیایی این حکومت نوپا و دشمن ‏‌خیز، هرچه هم که شعارهای وحدت‏‌ گرای انقلاب‏مان را یادآور شویم، فضای هیجانی و فوران کینه‏‌های مقدّس (یا مقدّس‏نما)، صدایمان را کم ‏‌رونق می‏سازد. حتّی در بین بسیاری از دوست‏داران و هواداران انقلاب اسلامی نیز جلوه اخبار و تحلیل‏های به ‏روز سیاسی، در کنار تحریکات مذهبی برخی منابر و محافل، رویکردی را رواج داده که گویی نقش مکمّل همان برنامه منطقه‏‌ای را برعهده گرفته است.

\r\n\r\n

ولی امیدوارانه می‏خواهم از ضرورت برنامه «عملی» وحدت بنویسم؛ البته با تأکید بر داخل کشور، به‏‌عنوان نقطه عزیمتی مهم و به‏‌غایت مؤثّر. آن‏هم از چالشی‌‏ترین منطقه داخلی خودمان؛ از سیستان و بلوچستان عزیز. از یک تمدّن غنی که ما از درک و بهره آن، محروم مانده‌‏ایم. و از یک منطقه محروم: از برخی فکرها و دل‏های ما.

\r\n\r\n

رقابت مخلصانه برای تنازع مذهبی

\r\n\r\n

چندبار قبل از سال 1393 و در قالب سفرهای تبلیغی و جهادی به سیستان و بلوچستان رفته بودم. پیش از اوّلین سفر، فضای عمومی رسانه ‏ای و حوزوی خودمان را تجربه کرده بودم که مدام از تهدید وهّابیت و استحاله کمّی و کیفی نسل‏ها می ‏گفتند. فضا به گونه ‏ای بود که اکثر شنوندگان و خوانندگان را به این نتیجه قهری می ‏رسانید که یک برنامه سنّی‏‌ سازی و شیعه‏‌ ستیزی در سطحی وسیع و از سوی مراکز مذهبی وهّابیت در حال اجراست که با همکاری برخی علمای برجسته اهل سنّت در بلوچستان، پیاده می‏ شود.

\r\n\r\n

طلبه با اخلاص و تحریک‏‌ شده هم بار سفر می‏بست (و می‏بندد) و با کوله‌‏باری از پاسخ به شبهات وهّابیت و فیش‌‏برداری‏های ترویج ولایت بلافصل امیرالمؤمنین، عازم سرزمین پیچیدگی‏ ها می‏شد (و می‏شود). دلخوشی و شادکامی این مبلّغان مخلص، در این بود (و هست) که مثلاً طی یک دهه حضور در منطقه، 4 نفر را شیعه کرده‏‌اند و یک مسجد متروک در روستایی شیعه‌‏نشین را که تحت تصرّف مولوی اهل سنّت درآمده بود، پس گرفته‌‏اند. ضمن آن‏که رقابتی سنگین برای مسجدسازی توسّط بیوت برخی علمای شیعه در روستاهای بلوچستان – و به‏‌ویژه مناطق همجوار اهل سنّت – وجود داشت (و دارد) تا برنامه تبلیغی وهّابیت را ناکام گذارد.

\r\n\r\n

در یکی از سفرهای اردوی جهادی به سیستان و بلوچستان، در کنار برنامه عمرانی ساخت حمّام و مسجد، در قالب دو گروه فرهنگی – تبلیغی، طی 11 روز به 40 روستای منطقه سرکشی کردیم. تقریباً روزی 2 روستا برای هر گروه. من هم که روحانی یکی از این دو گروه بودم، ‏برنامه‌‏ای فشرده و سنگین را تجربه کردم. گاه برای رسیدن به یک روستا، از دشوارترین مسیرهای عبور و مرور، می‏ گذشتیم و ریسک‏های بالای امنیتی را به جان می‏خریدیم. وقتی راه ‏‌بلد ما در هنگام عبور از برخی گردنه‏‌های صعب‏ العبور و تقریباً متروک، چند مورد حملات تروریستی به ماشین‏های پلاک قرمز (دولتی) را در همان نقطه یادآوری می ‏کرد، صدای اذکار و اوراد خانم‏‌های همراه گروه تبلیغی، از عقب ماشین شنیده می‏شد! و تصویر رسانه‏‌ای پیش از سفر را در ذهن و دل من، پرهیبت ‏تر می‏ساخت.

\r\n\r\n

اوّل مرغ بود یا تخم مرغ؟!

\r\n\r\n

اما پس از مواجهه با مردمان مختلف آن دیار – اعمّ از شیعه و سنّی و اعمّ از شهری و روستایی – یک سؤال جدّی برایم پررنگ شده بود: «واقعاً چقدر از راه‏ حلّ "مسئله"ی سیستان و بلوچستان، مذهبی است؟» ریشه مسئله را می‏توان آن‏گونه که برخی اشاره داشته ‏اند، تبعیض‏ها و محرومیت‏های شهروندی و اجتماعی دانست. همین محرومیت‏ها و تبعیض‏ها (و در برخی موارد، احساس تبعیض‏ها)ست که تصوّر برنامه ‏ریزی‏های مذهبی و طایفگی را تقویت می‏کند و در چنین اوضاعی، دمیدن در کوره اختلافات مذهبی، خریدار می‏ یابد. بنا بر نظر این عدّه، محرومیت‏ها و تبعیض‏ها و احساس تبعیض‏ها در موضوعات شهروندی و اجتماعی، منشاء و سبب میدان ‏یافتن تنازعات و اختلافات مذهبی است. هرچند که از سوی مقابل، عدّه ‏ای دیگر هستند که علّت همان محرومیت‏های اجتماعی و شهروندی را نیز در چارچوب تبعیض‏های مذهبی تفسیر می‏ کنند. و خلاصه دامنه بحث درباره ماهیّت علت اصلی، دراز است و یادآور همان بحث معروف راجع به مرغ و تخم مرغ!

\r\n\r\n

به هرحال، چه ریشه مسئله را در مباحث مذهبی بدانیم و یا نه، امروزه با توسعه و تعمیق نزاع‏های مذهبی، باید برای خاموش ‏کردن شعله اختلاف و حلّ مسئله، به هر دو عرصه توجّه داشت: هم به ترویج بینش تقریبی و معتدل شیعی و سنّی و اجتناب از دامن ‏زدن به اختلافات مذهبی، و هم به رفع محرومیت‏های اجتماعی و شهروندی (در حدّ واقعیّت‏ها و مقدورات). اوّلی – همان‏طور که بارها رهبر حکیم انقلاب تأکید کرده‏ اند – بیش از همه متوجّه روحانیون و مداحان و شخصیت‏های مذهبی طرفین است و دوّمی نیز متوجّه مسئولین و سیاست‏گذاران استانی و کشوری.

\r\n\r\n

$\"\"$

\r\n\r\n

پیچیدگی‏‌های امنیتی و برخی مواجهه‏‌های اشتباه

\r\n\r\n

سیستان و بلوچستان عزیز، با وضعیت نامناسب امنیتی هم دست و پنجه نرم می‏کند. مخاطرات ناشی از همجواری با پاکستان و تندروهای مذهبی آن‏جا، مشکلات و دردسرهای زیادی را برای مسئولین امنیتی و انتظامی استان و کشور به‏ وجود آورده است. و البته مسائل مربوط به قاچاق اسلحه و مواد مخدّر و کالا و ... که یکی از تبعات سهمگین بیکاری گسترده و فقر شدید است. طبیعتاً تأمین امنیت و مقابله با تهدیدها و چالش‏های امنیتی در استان، وظیفه سنگینی است که بر دوش مسئولین و دست‏ اندرکاران ذیربط قرار گرفته و هزینه ‏های جانی و مالی بسیاری را نیز بر ایشان تحمیل نموده است.

\r\n\r\n

با اذعان به این تلاش‏های مستمرّ و طاقت‏ فرسا، برخی تصمیمات غلط در حوزه امنیتی را هم باید در تحلیل ریشه‏ های مسئله – و بالتبع در نیل به راه‏کار – دخیل کرد. هموطنان عزیز بلوچ با اکثریت اهل تسنّن، مطالبات و درخواست‏هایی از قدرت مرکزی داشته و دارند. برخی از این مطالبات را می‏توان به‏ حق و مسموع دانست و برخی دیگر را بیشتر با «احساس تبعیض»، معنا کرد. در مورد مطالبات سنخ دوّم، روش اقناع و تبیین دوستانه را می‏توان در پیش گرفت و شاهد مثال‏های مشترکی از محرومیت استان‏های مرزی شیعه نشین (مانند خوزستان و ...) آورد. اما در مورد مطالبات سنخ اوّل، چگونه برخوردی رواست؟ خصوصاً اگر این مطالبات – به دلایل مختلف – تشدید شده و گاه به آستانه بحران، نزدیک شده باشد. آیا اگر این ‏دست مطالبات را گروهی از مولوی‏ های اهل سنّت نمایندگی کنند و صدای درخواست بدنه اجتماعی خویش در تریبون‏های مذهبی باشند، چه تدبیری را باید پیشنهاد کرد؟ روشن است که تصمیم و برخورد اشتباه با این پدیده اجتماعی و سوق‏ دادن آن به سمت یک بحران امنیتی، قابل توجیه نیست.

\r\n\r\n

تفاوت فاحش عالَم واقعی با عالم مَجازی

\r\n\r\n

پس از سفر اسفندماه 93 به دیار گرم سیستان و بلوچستان (به ‏عنوان کمترین عضو کاروان سرزمین برادری)، پاسخ برخی سؤالات و تردیدهای سابق را پررنگ‏تر و واضح‏تر، پیش روی خود دیدم. تصویر ذهنی ساخته‏ شده توسّط برخی رسانه‏ ها و محافل شیعی و انقلابی، با واقعیّات جامعه بلوچ و روحانیون محبوب آن‏ها، فاصله‏ ای معنادار دارد. و خنده ‏آور آن‏که برخی از این دوستان رسانه ‏ای و بعضاً انقلابی، سعی در جایگزین‏ کردن چهره ‏هایی چفیه بر دوش از مولوی‏های محلّی داشتند (و دارند) تا به جای آن روحانیون محبوب و مطالبه‏ گر جامعه بلوچ قرار دهند و به ‏گونه ‏ای صورت مسئله را – ولو در تصویر عمومی و رسانه ‏ای ما – پاک کنند.

\r\n\r\n

یاد سیره رسول اعظم افتادم که بنا به نقل مکرّر منابع روایی شیعه و سنّی، رؤسای قبایل را احترام می‏کرد و بزرگ می‏داشت و پس از اسلام‏ آوردن هر قبیله، رئیس سابقش را از مجدّداً و این ‏بار از سوی خویش منصوب می‏ فرمود. همان رؤسای قبایلی که سال‏ها علیه حکومت مدینه جنگیده بودند و در ائتلاف با دشمن اصلی آن بودند. پیامبر اسلام حتّی در شرایطی که قبایل حجاز صرفاً از روی ظاهر اسلام می‏ آوردند، به دنبال شخصیتی همراه‏تر و نزدیک‏تر به حکومت نمی‏ گشت تا به ریاست آن قبیله برگزیند؛ چه این‏که بزرگی یک قوم، امری انتصابی نیست و در جایگاه اجتماعی و بدنه مردمی آن قوم و قبیله، ریشه دارد.

\r\n\r\n

البته مولوی‏ های همراه با انقلاب و جمهوری اسلامی، کم نیستند و بخشی از آن‏ها نیز جزو خانواده شهدا و عضو بسیج و ... به شمار می ‏آیند. اما نکته آن‏جاست که معمولاً مولوی‏ های پیگیر مطالبات شهروندی و اجتماعی بلوچ و اهل سنّت، بدنه و اقبال مردمی بیشتری در بین این جامعه دارند و طبیعتاً از مرجعیّت مذهبی والاتری هم برخوردارند. واقعاً چه روشی در تعامل با این روحانیون منتقد و البته غالباً موافق با کلیّات انقلاب، درست بود؟

\r\n\r\n

تفکّر اعتدالی مسجد مکّی

\r\n\r\n

بعد از بازگشت از سفر، دوستی هم‏‌لباس از بلوچستان تماس گرفت و با لحنی تند گلایه کرد که: شما از بسیاری مسائل و حوادث استان خبر ندارید و نباید درباره اشتباه برخی تصمیمات – ولو به سال‏ها و سابقه‏‌های دور هم مربوط شود – ورود نمایید. از این دوست دلسوز پرسیدم: آن مسائل و حوادثی که من نمی‏دانم، چیست؟‏ و او از انفجار سال 88 در مسجد امام علی شیعیان – توسّط تکفیری‏های انتحاری – و سپس سوزاندن 5 نفر از شیعیان در صندوق قرض‏‌الحسنه بسیجیان اشاره کرد.

\r\n\r\n

به او گفتم: از این اتفاقات خبر دارم، اما سابقه و شروع برخوردهای تند با مراکز مذهبی و مطالبه‌‏گر زاهدان، به سال‏ها پیش از آن برمی‏گردد و پرونده را نباید از میانه راه، بازخوانی کرد. طبیعتاً مواجهه سخت و به‌‏شدّت تحریک‏‌آمیز، آن‏هم با جریانی که بدنه اجتماعی قابل توجّهی دارد، می‏تواند واکنش‏‌هایی سخت هم به‌‏دنبال داشته باشد. خصوصاً که آن مواجهه سخت و عریان، با برخوردهایی خاموش، تداوم یافته باشد. و این را هم به یاد داشته باشیم که بزرگان مسجد مکّی، حوادث تروریستی زاهدان در سال 88 را هم به گفتار و هم در رفتار، محکوم کردند و در خاموش ‏کردن غائله ‏ای که به سمت مردمی ‏شدن پیش می‏رفت، مشارکت داشتند.

\r\n\r\n

ضمن این‏که رشد تفکّر تکفیری و افراطی در بخش وسیعی از جامعه اهل سنّت منطقه خاورمیانه، ربط وثیقی به بسیاری از این روحانیون و مولوی‏‌های مطالبه‌گر داخلی ندارد. برخلاف آن‏چه ترویج می‏شود، مسئولین و اساتید دارالعلوم و مسجد جامع مکّی، غالباً از تندروی‏های تکفیری و مذهبی، برائت می‏جویند و طلاب خودشان را نیز از نزدیک‏ شدن به چنین کانون‏هایی باز می‏دارند. گرایش دیوبندیه - که به‏‌عنوان یکی از شاخه‏‌های ذیل مذهب حنفی قابل تقسیم‏‌بندی است - رویکرد تکفیر مذهبی ندارد و علی‏رغم تبلیغات عامیانه (و بعضاً خاصّیانه!)، کشتار شیعیان را حرام می‏داند. هرچند که «مشرکانه دانستن برخی افعال» ولو فاعل آن را مشرک نمی‏سازد، اما می‏تواند برای برخی مخاطبان کم‏دان و نادان، غلط ‏انداز و محرّک باشد. قاعدتاً در مورد چنین آموزه ‏هایی باید ظرفیت شنونده کلام را در نظر گرفت و تعصّبات کور او را تحریک نکرد. ولی در مجموع، وجوه معتدل و تقریبی در بین تفکّر و جریان مسجد مکّی، بسیار بیش از آن چیزی است که در ذهنیّت ‏های دشمن‏ پرور ما رخنه کرده است.

\r\n\r\n

به این دوست عزیز که بر حضور و فعالیت سی ساله‏ اش در استان تأکید می‏کرد، گفتم: عینکی که بر چشم‏های ماست، از مدّت زمان اقامت‏مان مهم‏تر است؛ اگر عینک اشتباهی پیش چشمان من باشد، سیصد سال هم که در منطقه باشم، ماجراها را اشتباه خواهم دید و اشتباه تحلیل خواهم کرد و اشتباه نسخه خواهم پیچید. واضح است که این سخن، به معنای انکار وجود برخی مولوی‏های تندرو و حتّی ضدّامنیتی در استان نیست؛ اما ارتباط این بحث به مسجد مکّی یا بخش عمده مولوی‏های منتقد و مطالبه‏ گر استان، درست نمی ‏نماید. کما این‏که پیوندزدن گرایشات فکری وهّابی حنبلی در حجاز با آموزه‏ های حنفی مسجد مکّی در زاهدان، عدول از دقّت و تقواست.

\r\n\r\n

وقتی تمایلات جدّی مسئولین و بزرگان مسجد مکّی به مباحث تقریب مذهبی و تعاملات با کلیّت نظام اسلامی دیده می‏شود، وقتی از اجابت درخواست‏های مکرّر و اعطاء زمینه سوءاستفاده به رسانه ‏های بیگانه پرهیز می‏کنند، وقتی طلاب مدرسه و جوانان پیرامون‏شان را به شیوه‏ های مختلف از تندروی و پیوستن به گروه‏های افراط مذهبی باز می‏دارند و ...، سفر بزرگان مکّی به عربستان، چه ملاکی برای وهّابی بودن آن‏هاست؟ آیا نباید این مقدار اختلاف مذهبی را در چارچوب اندیشه تقریب و بلکه در چارچوب تدبیر سیاسی، پذیرا باشیم؟ آیا سفر بزرگان و علمای شیعه در کشورهای منطقه به ایران، چیز غریب و ناپسندی است که برای طرف مقابل، این‏گونه باشد؟ و آیا قرار است وحدت مذهبی با آن مولوی‏ها و عالمان سنّی معنا داشته باشد که مثلاً تحرّکات ترکیه و عربستان در منطقه را محکوم کنند و در تمام راهپیمایی‏ های رسمی حضور فعّال داشته باشند و سالی یک‏بار به زیارت بروند و ...؟ تنگ ‏کردن دایره وحدت مذهبی و اصرار بر شیعی ‏سازی و انقلابی ‏سازی رفتارها و گفتارهای طرف مقابل، برخلاف فلسفه اندیشه تقریب و به‏ گونه ‏ای، نقض غرض آن است.

\r\n\r\n

$\"\"$

\r\n\r\n

قلّک پلاستیکی کمک‏های مردمی به مسجد مکّی

\r\n\r\n

پس از شرکت در مراسم نمازجمعه مسجد مکّی – در عیدگاه زاهدان – و سپس حضور در دارالعلوم (حوزه علمیه مسجد مکّی) و جلسات صمیمانه با مسئولین و اساتید این مرکز بزرگ علمی و مذهبی، بر تصویرسازی‏ های معاندپرور و تهمت ‏بنیان، بسیار متأسّف شدم و ظرفیت‏های گسترده همکاری مشترک و دوستانه با ایشان را مغتنم یافتم. واگذاری سخنرانی پیش از خطبه‏ های نماز جمعه جریان مسجد مکّی به ما و پذیرایی برادرانه در دارالعلوم و بیان برخی تبعیض‏ها و کمبودها در عین همراهی و هم‏کلامی با بسیاری از باورهای مذهبی و تقریبی و سیاسی ما، جالب توجّه می ‏نمود. شیوه مدیریت و محتوای دروس مدرسه علمیه مکّی، نه تنها مأمن و مأوایی برای پرورش تکفیری‏های انتحاری نیست، بلکه قرابت‏های زیادی با اندیشه عقل‏گرای شیعی در اعتقادات و اجتهاد اصولی در فقه دارد. اساساً مذهب حنفی در مقایسه با ظاهرگراهای حنبلی در عربستان، به مراتب تعامل ‏پذیرتر و عقلانی ‏تر است.

\r\n\r\n

البته اختلافات فکری و فقهی را نمی‏توان انکار کرد و دلیلی هم بر انکار آن وجود ندارد. هنر تفکّر تقریبی حضرت امام در این بود و هست که به وحدت و تعامل با عالمان و جوامع «اهل‏ سنّت»، نظر داشت؛ با لحاظ این‏که مباحث اختلافی نیز سر جای خویش، برقرار خواهد بود. قاعدتاً با وجود این اختلافات فکری و فقهی، اساتید و مسئولین مسجد مکّی نمی‏توانند به ‏لحاظ شریعت و حجیّت مقبول خودشان، برخی توقّعات زیاده‏ طلبانه را برآورده سازند. ولی در عین حال مواردی هم وجود داشته که به‏ دلیل امکان همکاری، شاهد برداشتن گام ‏های مساعدی بوده‏ ایم.

\r\n\r\n

مثلاً مولوی عبدالحمید، پس از سفر مقام معظم رهبری به سیستان و بلوچستان و گفت ‏وگویی فقهی که درباره تحریم شرعی قاچاق با وی داشتند، فتوای حرمت قاچاق مواد مخدّر را صادر کرد و در این زمینه نیز، تأمین منابع مالی تشکیلات عظیم مسجد و حوزه علمیه مکّی را از این مسیر، ممنوع کرد. امروزه در اکثر تاکسی‏های زاهدان – شهری با اکثریت بلوچ اهل تسنّن – و در بسیاری از فروشگاه‏ های مایحتاج روزانه، قلّک پلاستیکی کمک‏های مردمی به مسجد مکّی دیده می‏شود و مبلغی که از طریق انفاق ‏های واجب و مستحب به این مرکز علمی – مذهبی سرازیر می‏شود، در خور توجّه است. این وابستگی را می‏توان از شمار شرکت‏ کنندگان در نمازهای جماعت مکّی هم تخمین زد؛ لااقل آن نماز عشاء که در زمان حضور ما و به امامت مولوی حافظ اسماعیل (داماد محترم مولوی عبدالحمید) برگزار شد، برای من بسیار بیش از حدّ انتظار بود.

\r\n\r\n

و البته کمک‏های مالی کشورهای حاشیه خلیج هم – هرچند که هیچ مدرک رسمی و علنی ‏ای ندارد – مادام که به عملکردهای ضدّامنیتی دریافت‏ کنندگان منجر نشود، جرم و خیانت نیست. وقتی جمهوری اسلامی، منابع مالی کافی برای تأمین هزینه‏ های سنگین یک حوزه علمیه با بیش از 1000 طلبه و یک مسجد جامع با وسعت چند هکتاری را ندارد، درخواست و دریافت کمک از کشورهای سنّی ‏مذهب، می‏تواند امری طبیعی تلقّی شود؛ همان‏طور که در مورد مدارس و مساجد شیعی در کشورهای اهل ‏سنّت، این‏گونه است.

\r\n\r\n

رفع مانع «مذهب» برای تقسیم مناصب کلان

\r\n\r\n

مطالبات برحق مردمان شریف بلوچ، چیستند؟ مثلاً این‏که عنوان «مذهب» در واگذاری قدرت و ثروت و ...، نقشی نداشته باشد. اگر کسی در بین قوم بلوچ هست که فاکتورهای مدیریتی و تخصّصی و انقلابی را داراست، «سنّی ‏بودن» نباید مانع این باشد که بالاخره پس از 36 سال، استانداری یا یکی از وزارتخانه‏‌ها، بدو واگذار شود. برخی دوستداران دوآتشه انقلاب، آماری از تعداد معاونت‏‌های استانداری و برخی مناصب پایین ‏تر داده بودند که در اختیار برادران اهل سنّت بلوچ قرار گرفته است. ولی واضح است که حسّاسیت برخاسته از ممانعت مذهبی برای تفویض مناصب کلیدی و بالاتر، همچنان پابرجاست. واقعاً چرا اگر یک شهروند یا هموطن اهل سنّت، واجد صلاحیت‏‌های تخصّصی و مدیریتی و سیاسی بود، تنها به‌‏دلیل مذهب نتواند عهده‌‏دار مناصبی مانند استانداری و وزارت باشد؟

\r\n\r\n

شاید سخن از تقسیم قدرت بر اساس نسبت جمعیّتی، منطقی نباشد و توقّع این‏که مثلاً در ازای 15 درصد جمعیّت اهل سنّت، 15 درصد وزارتخانه‎‏ها و استانداری‌‏ها نیز در اختیار ایشان قرار گیرد، دقیق و متین به شمار نیاید. اما این‏که عامل «مذهب» را لااقل مانع تقسیم قدرت ندانیم، کاملاً منطقی و عادلانه به نظر می‏رسد. در این‏صورت براساس سایر صلاحیت‏ها و بایستگی‏ها، شناسایی نیروهای انسانی و تفویض امور کلان، در دستور کار قرار می‏گیرد و سهم‏‌خواهی کمّی و جمعیّتی، موضوعیت نمی‏‌یابد. تقسیم قدرت و فرصت، نگاه و ملاک ملّی و فرامذهبی می ‏طلبد.
\r\nواضح است که چنین رویکردی تا چه اندازه، در راستای منافع کلان نظام و تأمین امنیت پایدار داخلی و بهسازی چهره بین‏ المللی و منطقه ‏ای ماست. ضمن آن‏که با حضور و مشارکت یک استاندار یا وزیر اهل‏ سنّت، بسیاری از محذورات و مقدورات اجرائی، مشخّص خواهد شد، مشکلات حوزه اقدام، رخ می‏نماید و برخی زمینه‏ های اتّهام در مورد سنگ‏ اندازی و کوتاهی در اجرای برنامه ‏های عمرانی و اقتصادی، از بین خواهد رفت.

\r\n\r\n

قهرمان‏‌سازی از اشرار معارض

\r\n\r\n

از جمله مطالبات برحق دیگر، این است که حداقلی از زیرساخت ‏های صنعتی و اشتغال‏زایی به استان اختصاص یابد. خشکسالی ناشی از کاهش نزولات جوّی و عدم تدبیر تخصّصی و انتقال مؤثّر سهم آب کشور از رود هیرمند، کشاورزی چشمگیر سیستان عزیز را به نابودی کشیده و آمار مهاجرت اجباری جوانمردان زابل شیعه‏‌نشین را به دنبال داشته است. سوز و گداز مربوط به سیستان سرسبز و حاصلخیز با آن تمدّن غنی، که اکنون در اثر ناملایمت ‏های آسمانی و ناکارآمدی مدیریتی، به کویری سوزان و غبارآلود تبدیل شده، خود مثنوی هفتاد من کاغذ است.

\r\n\r\n

علاوه بر این، افزایش قابل توجّه جمعیّت و عدم وجود صنایع بزرگ (ولو در حدّ قابل قیاس با بسیاری از استان‏های دیگر) نیز بحران بیکاری را تشدید کرده است. حال در چنین شرایطی، بخشی از اهالی بومی استان، در فکر قاچاق کالا و ... برای امرار معاش می‏ افتند و درگیری با نیروی انتظامی برای عبور و مرور از مرز و حمل و نقل قاچاق، نوعی قهرمانی و دلاوری جلوه می‏کند. خصوصاً آن‏که نیروی انتظامی و نهادهای امنیتی، نماد حکومت و مرکز قدرت به حساب می‏ آیند؛ حکومتی که در چشم بخشی از اهل ‏سنّت منطقه، مقصّر اصلی محرومیت‏های متعدّد استان است. بی ‏مناسبت نیست که اشرار و تروریست‏های معارض نیروی انتظامی، قهرمان برخی از پسربچّه‏ های کودک و نوجوان بلوچ هستند؛ این نحوه سمپاتی، بسیار بیش از آن‏که ریشه در افراطی‏گری مذهبی داشته باشد، برخاسته از حسّ انتقام از عامل وهمی محرومیت‏هاست.

\r\n\r\n

مسجد اهل سنّت در تهران و باقی قضایا

\r\n\r\n

اما از میان مطالبات تأمّل ‏برانگیز، می‏توان به تأسیس مسجد رسمی اهل‌‏سنّت در تهران اشاره کرد. مطالبه‏‌ای که سال‏هاست از سوی مولوی‏‌های بلوچستان پیگیری می‏شود. شاید آن روز که مرحوم مولوی عبدالعزیز، دستور حضرت امام برای راه‏‌اندازی مسجد اهل سنّت در پایتخت را گرفت، زمان مناسبی برای عملی ‏کردن این درخواست بود (که به دلایلی، مسکوت ماند). اما امروز و گذشت نزدیک به 30 سال از آن موقع و ملاحظات مختلفی که مطرح می‏شود، مؤلّفه‏‌هایی پیچیده و چند مجهولی را وارد مسئله کرده است.

\r\n\r\n

هرچند که میزان اعتماد ما به عالمان اهل تسنّن در داخل کشور و از جمله مولوی ‏های عزیز سیستان و بلوچستان (که شامل مسئولین و بزرگان مسجد مکّی هم می‏شود) را نباید در سنجش این مؤلّفه‏‌ها، دست کم گرفت. از سوی دیگر، کما این‏که بزرگان جامعه اهل‏‌سنّت را باید در مباحث امنیتی مربوط به مسجد و حواشی آن مسئول دانست، اما واگذاری کامل مسائل امنیتی به آن‏ها هم منصفانه به نظر نمی‏رسد. به هرحال حکومت اسلامی نیز در قبال تأمین امنیت این مرکز مذهبی، تکلیف عقلی و شرعی دارد. کما این‏که نگاه «سهم‌‏خواهانه» به بهره‌‏های سیاسی – مذهبی این مسجد هم از سوی هیچ‏یک از طرفین، سازنده نیست؛ لااقل در تحلیل ‏های رسمی.

\r\n\r\n

$\"\"$

\r\n\r\n

وحدت‏‌ستیزی توسّط برخی هواداران دوآتشه نظام!

\r\n\r\n

از عجیب ‏ترین گسست‏ها و تضادهای رفتاری در حوزه کنش‏های سیاسی – اجتماعی ما، طرفداری از نظام اسلامی و رهبری آن است و در عین حال، رویگردانی عملی از آموزه ‏های تقریبی آن. گروه‏های متعدّد و مؤثّری در حوزه علمیه، با آموزه وحدت مذاهب و اندیشه تقریب، سر ستیز دارند و بر ترویج مباحث اختلاف مذهبی اصرار می ‏ورزند. اکثر این گروه‏ها و شخصیت‏ها نیز سنخیتی با نظام اسلامی ندارند و آرمان‏هایی متغایر و بعضاً متضاد با اندیشه حضرت امام را پیگیری می‏کنند. در چنین شرایطی، بسیاری از دوستداران نظام و جوانان انقلابی، عملاً مجری سیاست‏های وحدت ‏ستیز همین گروه‏ها و شخصیت‏ها هستند.

\r\n\r\n

از یک سو، همایش‏های موسمی تقریب – از آن‏جا که توسّط حکومتی برگزار می‏شود که متّهم ردیف اوّل تبعیض‏ها و احساس تبعیض‏هاست - کارکرد درخوری نزد جامعه بلوچ و بسیاری از مولوی ‏های آن ندارد. از سوی دیگر، مواضع و عملکرد بخش مهمّی از جوانان انقلابی و هواداران دوآتشه نظام اسلامی هم علیه آموزه‏ های تقریبی و وحدوی است. در این شرایط، امید و اعتماد مولوی‏ها به شعارهای وحدت‏گرا، تقلیل رفته و بسان تشریفات سیاسی بدان می‏نگرند. آیا بعید خواهد بود که بپرسند: اگر انتظار شما برای دخالت ما در مهار نیروها و تفکّرات افراطی جامعه اهل سنّت، معقول است، چرا توقّع ما برای دخالت شما در مهار نیروها و تفکّرات افراطی جامعه شیعی و انقلابی، مسموع نباشد؟ همان نیروها و تفکّراتی که رویکردهای تقریبی را جز در سایه ‏سار همان شعارها و عکس‏های تشریفاتی و رسانه‏ای، برنمی‏ تابند و تردیدها و اشکالات پی‏‌درپی، پیش راهتان می‏تراشند.

\r\n\r\n

استقبال گرم از سیره وحدت‏ گرای ائمه

\r\n\r\n

یکی از شب‏های حضور در زاهدان، مهمان دانشگاه سیستان و بلوچستان بودیم و پس از نماز جماعت، میزگردی در آمفی تئاتر دانشگاه داشتیم. مولوی شه ‏بخش – از اساتید حوزه علمیه مکّی – پشت تریبون رفت و دعای هزارساله علما و صلحا را یادآور شد که درخواست «دولت کریمه برای عزّت مسلمین» داشته ‏اند. او می‏گفت حال و پس از گذشت قرن‏ها، این آرزو محقّق شده و نباید با دامن ‏زدن به اختلافات مذهبی، ناسپاسی کرد. او در این ‏باره عالمان شیعه (داخل و خارج کشور) را مقصّر می‏دانست. جا برای بحث دوستانه و البته «شنیدن» درد دل‏ها بسیار بود. کما این‏که در جلسه صمیمانه با اساتید و مسئولین مسجد مکّی، همین مطالبات و دغدغه ‏ها – با زبانی برادرانه و محبّت‏ آمیز – مطرح شد.

\r\n\r\n

گرایش تقریب نه تنها به معنای نفی اظهار گلایه‏ ها و مطالبه‏ ها نیست، بلکه اتّفاقاً در سایه عملی ‏کردن مطالبات برحق و دوطرفه، محقّق می‏شود. ضمن این‏که عدم گشایش باب گفت ‏وگو در این موارد و ذیل لوای نظام اسلامی، زمینه را برای بهره‏ برداری جناح‏ها و شخصیت‏های سیاسی فراهم کرده و متأسفانه مطالبات اهل ‏سنّت و خصوصاً بلوچستان و مولوی ‏های شاخص‏ اش، به ابزاری برای جمع ‏آوری رأی و چانه‏ زنی و ... تبدیل شده است. و در نتیجه، بسیاری از اظهار مخالفت‏های شدید در میان رسانه ‏ها و شخصیت‏های انقلابی با این مراکز مذهبی در بلوچستان نیز متأثّر از همین سیاسی‏ شدن و جناحی ‏شدن ماجراست.

\r\n\r\n

البته می‏توان پس از بازگشت از چنین سفری، به گزارش بازدید از موزه‏ها و کتابخانه ‏ها و خوش و بش‏ های کلیشه‏ ای بسنده کرد. اما نکته این‏جاست که اگر روحانی یا نخبه شیعی تقریبی، در کنار بیان انتقادات و انتظارات به طرف مقابل، مطالبات برحق و ریشه ‏ای او را نیز تأیید نماید و درخواست کند، هم گامی عملی و مؤثّر در مسیر تشریفاتی ‏شده ‏ی وحدت مذهبی برداشته خواهد شد و هم امکان سوءاستفاده اغیار از این کمبودها و مطالبات را به حداقل خواهد رساند. کما این‏که سیره معصومین و از جمله امیرالمؤمنین در زمینه تقریب مذهبی، نمونه ‏های برجسته عملی در راستای برآورده ساختن نیازها و درخواست‏های طرف مقابل دارد. واضح است که اجابت دیرهنگام این مطالبات در شرایطی که تبدیل به باج‏ گیری و فشار اجتماعی - امنیتی شده، نه تنها مصداقی از عملیاتی‏ کردن وحدت نیست، بلکه راه و رسم غلطی را پیش روی جماعت مطالبه‏ گر برای تحقّق مطالبات بعدی ‏اش می ‏گسترد.

\r\n\r\n

نگارنده در خلال صحبت در آمفی تئاتر دانشگاه و به مناسبت اشاره به سیره امیرالمؤمنین در ارائه مشورت و کمک به خلفا برای حفظ و پیشبرد اسلام، نام خلیفه سوّم را با پسوند «رضی ‏الله ‏عنه» آوردم. واکنش مولوی شه ‏بخش و دکترمجاهد (استاد سنّی ‏مذهب دانشگاه علوم پزشکی) برایم جالب بود. هم در مورد اصل سخن که به سیره وحدت‏ گرای ائمه شیعه و امام مذهب حنفی اشاره داشت، و هم در مورد تعابیر احترام‏ آمیز نسبت به مقدّسات‏شان. ولی همان‏قدر که آن‏ها از اظهار احترام به مقدّسات خودشان، ممنون و خشنود بودند، برخی از دوستان شیعه ما به اشکال ‏تراشی یا لااقل پرسش جدّی کشیده شدند.

\r\n\r\n

آن شب و در جلسه ‏ای جداگانه و صمیمانه با دوستان و فعالان شیعی دانشگاه، راجع به چرایی و چگونگی اجرای عملی سیاست‏های تقریب، صحبت کردیم. جلسه بسیار خوبی بود که جوانان دلسوز و مخلص دانشگاه، در کنار هم تشکیل داده بودند. البته روی دیگر سکّه هم دور از انتظار نبود؛ مثل به‏ کارگیری تعابیر تحقیرآمیز و سپس، پا را از گلیم تقوا فراتر نهادن و گوینده سخن را دست‏کم در لحن، معادل «خسر الدّنیا و الآخره» دانستن. چه جای تبیین مبانی شیعی فلان تعبیر وجود دارد، وقتی «راه رهایی، فهم است و نه تفهیم خصوصی!» و وقتی ما هنوز در ترویج اندیشه تقریب، در چنین اوّلیّاتی درگیریم؟
\r\n...

\r\n\r\n

خاتم
\r\nآیا رفعت اندیشه غریب تقریب، از میان آتش نزاع‏ها و کینه‏ های وسیع مذهبی، روی پای خویش خواهد ایستاد و سر بر خواهد آورد؟ اندیشه ‏ای که نه عنوان صوری «تقریب» را به دنبال خویش کشد و راه کوته ‏نظری را ادامه دهد؛ بلکه در محتوا و عمل، پایبند به چنین مهجوریتی باشد؟

\r\n\r\n

","content_source":"","content_url":"","content_columns":"0","content_date_start":"2016-03-14 08:10:13","content_date_finish":"2016-03-14 08:10:13","content_date_register":"2016-03-13 19:35:40","content_date_last_edit":"2019-12-22 19:42:05","content_show_img":"1","content_show_details":"0","content_show_related_img":"0","content_show_slider":"1","content_show_title_slider":"1","content_comment":"1","content_score":"0","content_recorded":"0","content_confirmed":"0","content_status":"1","content_kind":"0","tag_id":"15384","tag_word":"سرزمین برادری,سرزمین برادری,سرزمین برادری,مسجد مکی,مسجد مکی,مسجد مکی,مهدی همازاده,مهدی همازاده,مهدی همازاده,روایت هایی از سرزمین برادری,روایت هایی از سرزمین برادری,روایت هایی از سرزمین برادری,مقاله,مقاله,مقاله","tag_service":"0","tag_total":"88","tag_soundex":"","attach_token":4266506918,"attach_date_register":"2016-03-14 08:12:32","attach_id":15248,"attach_file_ext":"jpg","attach_file_header":"image/jpeg","attach_img_type":"2","attach_img_width":"650","attach_img_height":"433","attach_file_media":"1","attach_show_watermark":"0","score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"visit_count":"9539","visit_date_last":"2026-05-27 01:27:33","attach_title":"وحدت‏‌ستیزی تحت عنوان اندیشه غریب تقریب 3","node_title":"جریان شناسی,خاطرات وحدت,مهم","ot_node_left_right":"[{\"node_id\":469, \"left\":89, \"right\":90},{\"node_id\":479, \"left\":23, \"right\":26},{\"node_id\":828, \"left\":37, \"right\":38}]","node_number":"15","allowable_node":"15","img_src":"./cache/5/attach/201603/15248_4266506918_650_433.jpg"}]]