[[{"content_id":11060,"domain_id":"0","lang_id":"fa","portal_id":"5","owner_id":"484","user_id":"1","view_accesslevel_id":"1","edit_accesslevel_id":"1","delete_accesslevel_id":"1","editor_id":"405","content_title":"وحدت بین مذاهب کلام اسلامی تحقق پذیر است؟","content_number":"0","content_date_event":"2015-10-01 05:17:00","content_summary":"ما اولا نیاز داریم که\"حق اختلاف\" را که از بارزترین حقوق انسان هاست و قابل انکار نیست، را به رسمیت بشناسیم. تا زمانی که به حقوق دیگران ملتزم نشویم، به وحدت نخواهیم رسید. وحدتی که سعی کند دیگری را تابع خود سازد یا او را مقهور خود کند و استبداد بورزد، عمر زیادی نمی کند.","content_summary_fill":"1","content_body":"دکتر احمد عبدالرحیم سایح \r\n\r\nترجمه: مهدی وفایی\r\n\r\n \r\n\r\nشایسته است ابتدائا اشاره کنم تقریب، جمع بین مذاهب نیست. همچنین صحیح نیست تقریب را معتزلی شدن اشعری یا معتزلی شدن امامی یا سنی شدن شیعه یا بالعکس، بفهمیم. بلکه مراد از تقریب بهره گیری از نتایج مذاهب کلامی اسلام است برای جریان بیشتر فکر اسلامی و بیان گستره اهداف و نشان دادن توانمندی این فکر برای رهبری و مقابله با جریانات مخالف اسلام است. \r\n\r\nتقریب یعنی مسلمین بر اصولی که قوام مسلمانی به آن اصول است، متحد بشوند. و در باقی مسائل به دنبال غلبه بر دیگری نباشند بلکه نگاهی حق طلبانه داشته باشند. \r\n\r\nهمگی ما به خداوندی الله تعالی و پیغمبری محمد(صلی الله علیه و آله)،کتاب و قانون بودن قرآن و قبله و واجب الحج بودن کعبه ایمان داریم. و به این که اسلام بر آن 5 امر معروف مبتنی است. اینکه اسلام آخرین دین و محمد(صلی الله علیه و آله) واپسین پیامبر است. اینکه هر آنچه ایشان گفته است، حقیقت است. پس قیامت، برانگیخته شدن، پاداش در قیامت، بهشت و جهنم حقایق واقعی هستند و همچنین متفقیم بر این روش که در هر چه اختلاف کردیم، حکمش را از خداوند و رسولش بپرسیم. \r\n\r\nامت اسلامی اگرچه نحله های فکری مختلفی دارد، ولی بنیان های مشترکی دارد که می تواند اختلافات خود را برطرف و موضعش را یکی کند. \r\n\r\nو این اصول عبارتند از دین، کتاب و رسول واحد. که امت در آن مشترکند و اگر به آن ملتزم باشند، امتی واحد می شوند و به وحدت هدف، رهبری و عقیده می رسند. \r\n\r\nخوب است که این اصول را به ایجاز بیان کنیم: \r\n\r\n\r\n\r\nوحدت هدف: هر مسلمانی میداند که هدف وجودی اش، اطاعت کامل از خداوند است. (جن و انس را جز برای آنکه عبادتم کنند نیافریدم) \r\n\r\nوحدت رهبری: خداوند خواسته است که این دین، آخرین دین و حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) آخرین رسول او باشد. و این حقیقت باید در اذهان مسلمین واضح بشود، چه اینکه هر چقدر این حقیقت واضحتر و التزام به آن بیشتر شود، اتحاد بیشتر میشود. \r\n\r\nوحدت روش: روشی که همگان باید از آن تبعیت کنند همان است که در آیه شریفه آمده است که(همگی به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوید). این شیوه را خود خداوند وضع کرده است. و مسلمین باید این واقعیت را در زندگانی خود متبلور سازند. \r\n\r\nوحدت عقیده: عقیده اساس دین است و اگر اساس محکم شود، بقیه مسائل آسان میشود و امت میتوانند مجتمع شوند. و وقتی عقیده ای واضح شد،حجاب های بین مسلمین کنار میرود . \r\n\r\nحقیقت این است که اختلاف نه تنها ضرری برای مسلمین ندارد بلکه یکی از سنت های اجتماعی است. آنچه مضر است این است که اختلاف منجر به قطع روابط و خروج از اصول برادری شود. اخوتی که خداوند در قرآن آن را اثبات کرده است. نه اینکه امر کند که برادر باشید بلکه به عنوان یک واقعیت از آن خبر داده است حال چه مردم بپذیرند چه نپذیرند .(همانا مومنین برادرند) \r\n\r\nاختلاف در عقاید، نباید از حد نظری و مسائل فکری تجاوز کند. علمایی که در این عرصه هستند، اختلاف بین آنها منجر به درگیری نمی شود. البته طبیعت زندگی علمی به آنان اجازه نمی دهد که اختلافات از از میدان فکر به میدان عمل منتقل کنند. علاوه بر این اختلاف در مسائل اعتقادی، در مسائل اصلی و ارکان اسلام نیست.\r\n\r\nاختلاف در مسائل کلامی باعث آشکار شدن بسیاری از حقایق، و صیقل خوردن عقول و افکار میشود و باعث جرقه هایی میشود که راههای درست را کشف میکند. و این در باطنش اشاره به وحدت دارد نه تفرقه. \r\n\r\nپس اختلاف مادامی که در همان دایره فکری بماند، مقبول و نشانگر آزاداندیشی است که موجب می شود بهترین نظر غالب میشود. \r\n\r\nاین اختلافات در اصل خبر از اتحاد میدهند زیرا همه به کتاب و سنت مرتبط میشوند. مکاتب فکری مختلف درون دینی، امری طبیعی و حتی خوب است مادام که اسلام دین زنده ای باشد، زیرا بر نشاط اسلام می افزایند. \r\n\r\nاسلام خود بسته ای شگفت آور از نشاط و فعالیت عقلی است که ابا دارد مسلمین همگی به یک قرائت و تکرار مستمر و بدون اختلاف یک برداشت، هر برداشتی میخواهد باشد، برسند چه اینکه این باعث رکود و هلاکت مسلمین خواهد شد. \r\n\r\nقطعا مکاتب مختلف کلامی تا زمانی که مسلمین به تراث فکری و ارتباط بین زندگی واقعی خود و اصول دینشان نیازمندند، وجود دارد. \r\n\r\nاصلا سرکوب کردن این نشاط فکری درون دینی به نفع مسلمین نیست چه اینکه بدون این نشاط، اسلام تبدیل به تراثی جامد و پوسیده خواهد شد که جز احمقان و جاهلان بدان نمی گرایند. \r\n\r\nاز جمله راههای تقریب بین مذاهب کلام اسلامی توجه به نقش عقل است. همانطور که از بارزترین نشانه های قرآن تحریص بر استفاده عقل است. \r\n\r\nقرآن به معانی مختلف عقل اشاره میکند و با الفاظ مختلفی چون تفکر، نظر، رای، حکمت، تذکر علم فقه رشد بصر و ... وظائف و خصوصیات مختلف عقل را بیان می کند. \r\n\r\nقرآن همیشه از عقل در مقام تعظیم و توجه دادن به وجوب عمل و رجوع به آن، یاد کرده است. \r\n\r\nاز جمله ویژگی های عقل: داشتن ملکه ادارک است که مسول فهم و تصور است. \r\n\r\nاز دیگر ویژگی ها: تامل کردن، سنجیدن و کشف بواطن و اسرار، نتیجه گیری است که به این میگوییم ملکه "حکیم". \r\n\r\nو از بالاترین ویژگی های، عقل انسانی رشد است. \r\n\r\nفریضه تفکر که در قرآن آمده است شامل عقل انسانی با تمام ویژگی هایش میشود. \r\n\r\nعقلی که مخاطب اسلام است همان عقلی است که حقایق را درک و توان سنجش دارد . \r\n\r\nاسلام آن دینی است که شان عقل را بالا برد و او را به عنوان یکی از ابزارهای فهم حقیقت، به رسمیت شناخت. \r\n\r\nاسلام از انسان خواسته است که با دلیل و برهان ایمان بیاورد و افرادی که صرفا تابع هستند و از تفکر خود بهره ای نمی برند، را نکوهش کرده است. \r\n\r\nشواهد قرآنی: \r\n\r\n1 - امر به تفکر: بگو تنها شما را به یک چیز سفارش می کنم و آن اینکه دو نفر دو نفر یا یک نفر یک نفر برای خداوند قیام بکنید، سپس بیاندیشید . \r\n\r\n2. - مدح متفکرین: همانا در خلقت آسمانها و زمین و رفت و آمد روز و شب برای صاحب فکران، نشانه هایی است. کسانی که چه ایستاده، چه نشسته و چه بر پهلو، خدا را یاد می کنند و در خلقت آسمانها و زمین می اندیشند . \r\n\r\n3 - نکوهش کسانی که از تفکرشان بهره نمی برند: مثل کافران مثل کسی است که او را صدا میزنند ولی او جز سر و صدایی .(نامفهوم) چیزی نمی شنود. این کافران کر و لال و کور هستند لذا چیزی نمی فهمند.\r\n\r\n4 - نکوهش پیروی کوکورانه: و چون به آنان گفته شود که از وحی الهی تبعیت کنید، گویند ما از دین پدران خود، تبعیت می کنیم.\r\n\r\n5 - نهی قرآن کریم از اینکه انسان بدون برهان یقین آور به مطلبی معتقد شود و پیروی کند: پیروی مکن از آنچه که به آن یقین ندارد که گوش و چشم و قلب مسول هستند.\r\n\r\nاز آنجا که اسلام برای عقل چنین جایگاه بلندی قائل شده است، راهی منحصر به فرد نیز برای آزاد سازی عقل از غل و زنجیر هایش در نظر گرفته است تا عقل حقیقتا عقل شود. این راه، 2 پایه اصلی دارد که یکی از عقل محافظت میکند و دیگری فکر را راهنمایی و رشد میدهد. \r\n\r\nاولین پایه در آزاد سازی عقل: آزاد سازی انسان از زنجیر های عقلی و تبعیت های کور است تا عقل خود با آزادی و استقلال تصمیم بگیرد و به استواری برسد. \r\n\r\nپایه دوم، آزادی انسان از پابندهای جهل است. چه اینکه جهل، فکر را از بین می برد، نور دل را خاموش، و چشم ها را کور می کند. \r\n\r\nاین روش عقلی به عنوان یک جریان فکری، حتما باید آشکار می شد زیرا جبهه های مخالف فکری از یهودیان و مسیحیان و مانویین و زرتشتیان، صابئین و ملحدین، ابراز وجود میکرده اند. \r\n\r\nاسلام به عنوان یک قدرت سیاسی سرزمین ادیان گذشته را فتح کرد ولی به عنوان یک تفکر خاص مبارزه فکری اش با پیروان ادیان دیگر تا مدتها ادامه داشت. \r\n\r\nامت اسلام در انتخاب نظریه خود، از قرآن بهره گرفته است و وحی را انکار و رد نکرده است. همچنانکه بدون آگاهی و کورکورانه نیز از او تقلید نکرده است و همیشه توازنی بین عقل و نقل و حکمت و شریعت برقرار ساخته است. و زمانی که بین ظواهر متون دینی با براهین عقلی تعارض آشکار می شده است، دست به تاویل میزده است. اصلا به مصلحت یک مسلمان نیست که تقلید و بی اطلاعی اعماق وجود او را پر کرده و اراده ی او را بخورند. \r\n\r\nاز جمله راههای تقریب این است که بفهمیم اختلاف و تفاوت ضروری است. \r\n\r\nچه اینکه ورود متشابه در قرآن کریم سبب اختلاف علما در مواضع متشابه قرآن است. \r\n\r\nبسیاری از اندیشمندان برای تاویل و رسیدن به معنای حقیقی آیات تلاش کردند و در تاویل اختلاف کردند . \r\n\r\nچه اینکه این دسته از علما به ایمانی بدون فهم اکتفا نکردند، و بین آیاتی که اختلافی نمایان شده است، جمع و عقل را مسلط بر آنان کردند، و در هر مسئله ای به نظری رسیدند. \r\n\r\nتاویل یک راه عقلی است و طبیعی است که تاویل و آزاد گذاشتن عقل در بحث و نظر، مستلزم تعدد مذاهب است.\r\n\r\nابن خلدون میگوید: در قرآن آیات متشابهی وجود دارد که معنایش برای خواننده آن مشخص نیست. اکثر آیات متشابهه منجر به خصومت و مناظره و استدلال عقلی میشود . \r\n\r\nعلما در تنزیل قرآن اختلاف نکردند بلکه بر سر تاویل آن اختلاف کردند. یعنی آنها همانطور که زمخشری میگوید بر متن قرآن اجماع دارند ولی در تفسیر آن اختلاف دارند. و اگر تمام قرآن محکم بود، مردم به راحتی همان را اخذ می کردند و دیگر به استدلال و فحص روی نمی آوردند و فقط تقلید میکردند. \r\n\r\nاین آیات متشابه است که انسان را به فکر و به کار گیری استعداد وا میدارد. و در ارجاع دادن آیات متشابه به محکم فوائد بزرگ و علوم زیادی است . \r\n\r\nدکتر احمد محمود صبحی بر حرف زمخشری حاشیه ای زده است و گفته است: اینگونه زمخشری به یکی از مهمترین عوامل شکوفایی تمدن اسلامی اشاره کرده است. زیرا اینکه قرآن مسلمین را الزام کرده است که غوامض آیات متشابه را بفهمند باعث بحث و نظر و فکر و استنباط شده است که اگر سطحی و سهل الوصول بود منجر به تقلید و جمود میشد. و این اختلاف است که قرین آزاد اندیشی و تفکر است. \r\n\r\nتاویل یک راه عقلی است که هدف آن دور کردن تصوراتی است که شایسته مقام ربوبی نیست و وسیله ای برای هماهنگ ساختن عقائد دینی برخواسته از متون دینی و مقتضیات عقل است. \r\n\r\nتاویل به لحاظ تاریخی با معتزله شروع میشود. \r\n\r\nآنها در قرآن و احادیث نبوی متونی را یافتند که اگر به ظاهرشان اخذ میشد، منجر به تشبیه و تجسیم میشد. مثل بعضی صفات و عواطف و احساسات بشری. و وقتی که با دلیل عقلی برایشان اثبات شد که خداوند تعالی از جسمیت منزه است، گفتند: باید اینگونه صفات را از معانی ظاهری آنها تاویل ببریم و قائل به مجازیت شویم تا اصل متن را بتوانیم حفظ کنیم. \r\n\r\nو در این راه سخت از خود آیات قرآن بهره گرفتند. \r\n\r\nپژوهشگر تفسیر و فرق اسلامی میداند که معتزله بدون پیش زمینه این تاویل را انجام ندادند بلکه مردانی از سلف که در قرن اول زندگی می کردند این زمینه را برای آنان مهیا کردند مثل مجاهد مکی، عطیه کوفی یا عوفی و بقیه که تلاش میکردند متشابهات را تفسیر با پشتوانه علم لغت تفسیر به مجاز کنند . \r\n\r\nنقل شده است مجاهد مکی محدث و مفسر مشهور از اولین نفراتی بود که آیه کریمه(وما یعلم تأویله إلاّ الله والراسخون فی العلم ) را بدون وقف خواند و راسخون را عطف بر الله گرفت و بدین ترتیب باب تاویل را برای آیندگان باز کرد . \r\n\r\nمعتزله کوشید برای تاویل قواعدی درست کند چه اینکه آنها نیز چون بقیه فهمیده بودند که فقط با تاویل صفاتی که در متونی دینی آمده و مجاز گیری میشود تشبیه را در حوزه ربوبی نفی کرد. \r\n\r\nعلما گفته اند که علی رغم افراط هایی که در تاویل اعتزالی وجود دارد، اما اصل تاویلرتنها سلاح در مقابل تشبیه و تجسیم است و باقی مسلمین از شیعه و سنی و ماتریدیه و اشاعره نیز از همین شیوه با اضافات و اصلاحاتی استفاده نموده اند . \r\n\r\nمشکل تشبیه در انتهای قرن اول و به دلیل وجود مجموعه ای از آیات و روایاتی بود که اگر طبق ظاهرشان تفسیر می شد منجر به تشبیه و تجسیم منجر می شد. \r\n\r\nآیاتی چون:"ید الله فوق أیدیهم "، "بل یداهُ مبسوطتان "و ... . \r\n\r\nالبته هستند کسانی چون ابی الحسن زاغونی، قاضی محمد بن حسین ابو علی، ابو عامر قرشی که قائل به تشبیه و تجسیم هستند و هر آنچه در قرآن کریم آمده را به همان ظاهرش تفسیر می کنند و فوقیت و تحتیت و وجه، ید ،حب و بغض و ... را بدون تاویل میپذیرند. \r\n\r\nاما معتزله و اشاعره و خطیب ابن جوزی حنبلی و شیعه امامیه این گونه صفات را تاویل میبرند. به عنوان مثال شیخ مفید در مورد آیه: "الرحمن علی العرش استوی " می گوید لفظ"استوی" که باعث شده است آیه از متشابهات شود معنایش تمکن،قدرت و چیرگی تام و تمام است. زیرا در آیات دیگر که این کلمه آمده است همین معنا اراده شده است: "فإذا استویت أنت ومن معک على الفلک ".وآیة "فاستغلظ فاستوى على سوقه "، وآیة: "ولما بلغ أشده واستوى آتیناه حکما " استواء در تمام اینها به معنا قدرت و توانایی استفاده شده است نه معنای نشستن که اهل تشبیه تصور کرده اند. \r\n\r\nحرکت علمای مذاهب اسلامی از قرآن کریم شروع شده است و قرآن راهنمای آنان بوده است. همانطور که انباری میگوید(قرآن دلالت بر اختلاف دارد. نظریه تفویض درست است و در قرآن آیات دال بر آن وجود دارد همانطور که جبر نیز درست است و دلایل قرآنی دارد و قائلین بر هر دو، درست گفته اند ) \r\n\r\nاز آنجا که معانی قرآن پایان ناپذیر است کسی نمی تواند بگوید فقط او حقیقت را فهمیده است و لذا تفاسیر و تاویلات، متفاوت میشود و مذاهب گوناگون به وجود می آید. \r\n\r\nپس ما اولا نیاز داریم که"حق اختلاف" را که از بارزترین حقوق انسان هاست و قابل انکار نیست، را به رسمیت بشناسیم. تا زمانی که به حقوق دیگران ملتزم نشویم، به وحدت نخواهیم رسید. وحدتی که سعی کند دیگری را تابع خود سازد یا او را مقهور خود کند و استبداد بورزد، عمر زیادی نمی کند. \r\n\r\nلذا شایسته است که همگی اقرار کنیم که عقائد و مذاهب مختلف، وجوه متفاوت یک حقیقت است. و هر کسی سهم از حقیقت دارد که آن را با ذهنی باز و عقلی روشن، می طلبد . \r\n\r\nناگفته نماند که اگر ما فرق مختلف اسلامی توانستیم به وجود اختلاف، اقرار کنیم و بپذیریم که اختلاف یکی از ضروریات زندگی است، میتوانیم حرکت خود را در مسیر وحدت شروع کنیم و از نقش عقل در طرح اسلامی، سخن بگوییم. \r\n\r\nامت اسلامی همواره دارائی های زیادی از اصول و قواعدی داشته است که می تواند با فلسفه خاص خود آنها را رشد دهد و صفوف خود را یکی کند. و خداوند برای امت مناشئ وحدت گوناگون قرار داده است از وحدت انسانی تا وحدت عقیده، وحدت منابع، وحدت فهم، و وحدت عبادات. \r\n\r\n ","content_html":"دکتر احمد عبدالرحیم سایح
\r\n\r\nترجمه: مهدی وفایی
\r\n\r\n
\r\n\r\nشایسته است ابتدائا اشاره کنم تقریب، جمع بین مذاهب نیست. همچنین صحیح نیست تقریب را معتزلی شدن اشعری یا معتزلی شدن امامی یا سنی شدن شیعه یا بالعکس، بفهمیم. بلکه مراد از تقریب بهره گیری از نتایج مذاهب کلامی اسلام است برای جریان بیشتر فکر اسلامی و بیان گستره اهداف و نشان دادن توانمندی این فکر برای رهبری و مقابله با جریانات مخالف اسلام است.
\r\n\r\nتقریب یعنی مسلمین بر اصولی که قوام مسلمانی به آن اصول است، متحد بشوند. و در باقی مسائل به دنبال غلبه بر دیگری نباشند بلکه نگاهی حق طلبانه داشته باشند.
\r\n\r\nهمگی ما به خداوندی الله تعالی و پیغمبری محمد(صلی الله علیه و آله)،کتاب و قانون بودن قرآن و قبله و واجب الحج بودن کعبه ایمان داریم. و به این که اسلام بر آن 5 امر معروف مبتنی است. اینکه اسلام آخرین دین و محمد(صلی الله علیه و آله) واپسین پیامبر است. اینکه هر آنچه ایشان گفته است، حقیقت است. پس قیامت، برانگیخته شدن، پاداش در قیامت، بهشت و جهنم حقایق واقعی هستند و همچنین متفقیم بر این روش که در هر چه اختلاف کردیم، حکمش را از خداوند و رسولش بپرسیم.
\r\n\r\nامت اسلامی اگرچه نحله های فکری مختلفی دارد، ولی بنیان های مشترکی دارد که می تواند اختلافات خود را برطرف و موضعش را یکی کند.
\r\n\r\nو این اصول عبارتند از دین، کتاب و رسول واحد. که امت در آن مشترکند و اگر به آن ملتزم باشند، امتی واحد می شوند و به وحدت هدف، رهبری و عقیده می رسند.
\r\n\r\nخوب است که این اصول را به ایجاز بیان کنیم:
\r\n\r\n![](\"/file/5/attach/201510/13651_1616443546.jpg\")
\r\n\r\nوحدت هدف: هر مسلمانی میداند که هدف وجودی اش، اطاعت کامل از خداوند است. (جن و انس را جز برای آنکه عبادتم کنند نیافریدم)
\r\n\r\nوحدت رهبری: خداوند خواسته است که این دین، آخرین دین و حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) آخرین رسول او باشد. و این حقیقت باید در اذهان مسلمین واضح بشود، چه اینکه هر چقدر این حقیقت واضحتر و التزام به آن بیشتر شود، اتحاد بیشتر میشود.
\r\n\r\nوحدت روش: روشی که همگان باید از آن تبعیت کنند همان است که در آیه شریفه آمده است که(همگی به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوید). این شیوه را خود خداوند وضع کرده است. و مسلمین باید این واقعیت را در زندگانی خود متبلور سازند.
\r\n\r\nوحدت عقیده: عقیده اساس دین است و اگر اساس محکم شود، بقیه مسائل آسان میشود و امت میتوانند مجتمع شوند. و وقتی عقیده ای واضح شد،حجاب های بین مسلمین کنار میرود .
\r\n\r\nحقیقت این است که اختلاف نه تنها ضرری برای مسلمین ندارد بلکه یکی از سنت های اجتماعی است. آنچه مضر است این است که اختلاف منجر به قطع روابط و خروج از اصول برادری شود. اخوتی که خداوند در قرآن آن را اثبات کرده است. نه اینکه امر کند که برادر باشید بلکه به عنوان یک واقعیت از آن خبر داده است حال چه مردم بپذیرند چه نپذیرند .(همانا مومنین برادرند)
\r\n\r\nاختلاف در عقاید، نباید از حد نظری و مسائل فکری تجاوز کند. علمایی که در این عرصه هستند، اختلاف بین آنها منجر به درگیری نمی شود. البته طبیعت زندگی علمی به آنان اجازه نمی دهد که اختلافات از از میدان فکر به میدان عمل منتقل کنند. علاوه بر این اختلاف در مسائل اعتقادی، در مسائل اصلی و ارکان اسلام نیست.
\r\n\r\nاختلاف در مسائل کلامی باعث آشکار شدن بسیاری از حقایق، و صیقل خوردن عقول و افکار میشود و باعث جرقه هایی میشود که راههای درست را کشف میکند. و این در باطنش اشاره به وحدت دارد نه تفرقه.
\r\n\r\nپس اختلاف مادامی که در همان دایره فکری بماند، مقبول و نشانگر آزاداندیشی است که موجب می شود بهترین نظر غالب میشود.
\r\n\r\nاین اختلافات در اصل خبر از اتحاد میدهند زیرا همه به کتاب و سنت مرتبط میشوند. مکاتب فکری مختلف درون دینی، امری طبیعی و حتی خوب است مادام که اسلام دین زنده ای باشد، زیرا بر نشاط اسلام می افزایند.
\r\n\r\nاسلام خود بسته ای شگفت آور از نشاط و فعالیت عقلی است که ابا دارد مسلمین همگی به یک قرائت و تکرار مستمر و بدون اختلاف یک برداشت، هر برداشتی میخواهد باشد، برسند چه اینکه این باعث رکود و هلاکت مسلمین خواهد شد.
\r\n\r\nقطعا مکاتب مختلف کلامی تا زمانی که مسلمین به تراث فکری و ارتباط بین زندگی واقعی خود و اصول دینشان نیازمندند، وجود دارد.
\r\n\r\nاصلا سرکوب کردن این نشاط فکری درون دینی به نفع مسلمین نیست چه اینکه بدون این نشاط، اسلام تبدیل به تراثی جامد و پوسیده خواهد شد که جز احمقان و جاهلان بدان نمی گرایند.
\r\n\r\nاز جمله راههای تقریب بین مذاهب کلام اسلامی توجه به نقش عقل است. همانطور که از بارزترین نشانه های قرآن تحریص بر استفاده عقل است.
\r\n\r\nقرآن به معانی مختلف عقل اشاره میکند و با الفاظ مختلفی چون تفکر، نظر، رای، حکمت، تذکر علم فقه رشد بصر و ... وظائف و خصوصیات مختلف عقل را بیان می کند.
\r\n\r\nقرآن همیشه از عقل در مقام تعظیم و توجه دادن به وجوب عمل و رجوع به آن، یاد کرده است.
\r\n\r\nاز جمله ویژگی های عقل: داشتن ملکه ادارک است که مسول فهم و تصور است.
\r\n\r\nاز دیگر ویژگی ها: تامل کردن، سنجیدن و کشف بواطن و اسرار، نتیجه گیری است که به این میگوییم ملکه "حکیم".
\r\n\r\nو از بالاترین ویژگی های، عقل انسانی رشد است.
\r\n\r\nفریضه تفکر که در قرآن آمده است شامل عقل انسانی با تمام ویژگی هایش میشود.
\r\n\r\nعقلی که مخاطب اسلام است همان عقلی است که حقایق را درک و توان سنجش دارد .
\r\n\r\nاسلام آن دینی است که شان عقل را بالا برد و او را به عنوان یکی از ابزارهای فهم حقیقت، به رسمیت شناخت.
\r\n\r\nاسلام از انسان خواسته است که با دلیل و برهان ایمان بیاورد و افرادی که صرفا تابع هستند و از تفکر خود بهره ای نمی برند، را نکوهش کرده است.
\r\n\r\nشواهد قرآنی:
\r\n\r\n1 - امر به تفکر: بگو تنها شما را به یک چیز سفارش می کنم و آن اینکه دو نفر دو نفر یا یک نفر یک نفر برای خداوند قیام بکنید، سپس بیاندیشید .
\r\n\r\n2. - مدح متفکرین: همانا در خلقت آسمانها و زمین و رفت و آمد روز و شب برای صاحب فکران، نشانه هایی است. کسانی که چه ایستاده، چه نشسته و چه بر پهلو، خدا را یاد می کنند و در خلقت آسمانها و زمین می اندیشند .
\r\n\r\n3 - نکوهش کسانی که از تفکرشان بهره نمی برند: مثل کافران مثل کسی است که او را صدا میزنند ولی او جز سر و صدایی .(نامفهوم) چیزی نمی شنود. این کافران کر و لال و کور هستند لذا چیزی نمی فهمند.
\r\n\r\n4 - نکوهش پیروی کوکورانه: و چون به آنان گفته شود که از وحی الهی تبعیت کنید، گویند ما از دین پدران خود، تبعیت می کنیم.
\r\n\r\n5 - نهی قرآن کریم از اینکه انسان بدون برهان یقین آور به مطلبی معتقد شود و پیروی کند: پیروی مکن از آنچه که به آن یقین ندارد که گوش و چشم و قلب مسول هستند.
\r\n\r\nاز آنجا که اسلام برای عقل چنین جایگاه بلندی قائل شده است، راهی منحصر به فرد نیز برای آزاد سازی عقل از غل و زنجیر هایش در نظر گرفته است تا عقل حقیقتا عقل شود. این راه، 2 پایه اصلی دارد که یکی از عقل محافظت میکند و دیگری فکر را راهنمایی و رشد میدهد.
\r\n\r\nاولین پایه در آزاد سازی عقل: آزاد سازی انسان از زنجیر های عقلی و تبعیت های کور است تا عقل خود با آزادی و استقلال تصمیم بگیرد و به استواری برسد.
\r\n\r\nپایه دوم، آزادی انسان از پابندهای جهل است. چه اینکه جهل، فکر را از بین می برد، نور دل را خاموش، و چشم ها را کور می کند.
\r\n\r\nاین روش عقلی به عنوان یک جریان فکری، حتما باید آشکار می شد زیرا جبهه های مخالف فکری از یهودیان و مسیحیان و مانویین و زرتشتیان، صابئین و ملحدین، ابراز وجود میکرده اند.
\r\n\r\nاسلام به عنوان یک قدرت سیاسی سرزمین ادیان گذشته را فتح کرد ولی به عنوان یک تفکر خاص مبارزه فکری اش با پیروان ادیان دیگر تا مدتها ادامه داشت.
\r\n\r\nامت اسلام در انتخاب نظریه خود، از قرآن بهره گرفته است و وحی را انکار و رد نکرده است. همچنانکه بدون آگاهی و کورکورانه نیز از او تقلید نکرده است و همیشه توازنی بین عقل و نقل و حکمت و شریعت برقرار ساخته است. و زمانی که بین ظواهر متون دینی با براهین عقلی تعارض آشکار می شده است، دست به تاویل میزده است. اصلا به مصلحت یک مسلمان نیست که تقلید و بی اطلاعی اعماق وجود او را پر کرده و اراده ی او را بخورند.
\r\n\r\nاز جمله راههای تقریب این است که بفهمیم اختلاف و تفاوت ضروری است.
\r\n\r\nچه اینکه ورود متشابه در قرآن کریم سبب اختلاف علما در مواضع متشابه قرآن است.
\r\n\r\nبسیاری از اندیشمندان برای تاویل و رسیدن به معنای حقیقی آیات تلاش کردند و در تاویل اختلاف کردند .
\r\n\r\nچه اینکه این دسته از علما به ایمانی بدون فهم اکتفا نکردند، و بین آیاتی که اختلافی نمایان شده است، جمع و عقل را مسلط بر آنان کردند، و در هر مسئله ای به نظری رسیدند.
\r\n\r\nتاویل یک راه عقلی است و طبیعی است که تاویل و آزاد گذاشتن عقل در بحث و نظر، مستلزم تعدد مذاهب است.
\r\n\r\nابن خلدون میگوید: در قرآن آیات متشابهی وجود دارد که معنایش برای خواننده آن مشخص نیست. اکثر آیات متشابهه منجر به خصومت و مناظره و استدلال عقلی میشود .
\r\n\r\nعلما در تنزیل قرآن اختلاف نکردند بلکه بر سر تاویل آن اختلاف کردند. یعنی آنها همانطور که زمخشری میگوید بر متن قرآن اجماع دارند ولی در تفسیر آن اختلاف دارند. و اگر تمام قرآن محکم بود، مردم به راحتی همان را اخذ می کردند و دیگر به استدلال و فحص روی نمی آوردند و فقط تقلید میکردند.
\r\n\r\nاین آیات متشابه است که انسان را به فکر و به کار گیری استعداد وا میدارد. و در ارجاع دادن آیات متشابه به محکم فوائد بزرگ و علوم زیادی است .
\r\n\r\nدکتر احمد محمود صبحی بر حرف زمخشری حاشیه ای زده است و گفته است: اینگونه زمخشری به یکی از مهمترین عوامل شکوفایی تمدن اسلامی اشاره کرده است. زیرا اینکه قرآن مسلمین را الزام کرده است که غوامض آیات متشابه را بفهمند باعث بحث و نظر و فکر و استنباط شده است که اگر سطحی و سهل الوصول بود منجر به تقلید و جمود میشد. و این اختلاف است که قرین آزاد اندیشی و تفکر است.
\r\n\r\nتاویل یک راه عقلی است که هدف آن دور کردن تصوراتی است که شایسته مقام ربوبی نیست و وسیله ای برای هماهنگ ساختن عقائد دینی برخواسته از متون دینی و مقتضیات عقل است.
\r\n\r\nتاویل به لحاظ تاریخی با معتزله شروع میشود.
\r\n\r\nآنها در قرآن و احادیث نبوی متونی را یافتند که اگر به ظاهرشان اخذ میشد، منجر به تشبیه و تجسیم میشد. مثل بعضی صفات و عواطف و احساسات بشری. و وقتی که با دلیل عقلی برایشان اثبات شد که خداوند تعالی از جسمیت منزه است، گفتند: باید اینگونه صفات را از معانی ظاهری آنها تاویل ببریم و قائل به مجازیت شویم تا اصل متن را بتوانیم حفظ کنیم.
\r\n\r\nو در این راه سخت از خود آیات قرآن بهره گرفتند.
\r\n\r\nپژوهشگر تفسیر و فرق اسلامی میداند که معتزله بدون پیش زمینه این تاویل را انجام ندادند بلکه مردانی از سلف که در قرن اول زندگی می کردند این زمینه را برای آنان مهیا کردند مثل مجاهد مکی، عطیه کوفی یا عوفی و بقیه که تلاش میکردند متشابهات را تفسیر با پشتوانه علم لغت تفسیر به مجاز کنند .
\r\n\r\nنقل شده است مجاهد مکی محدث و مفسر مشهور از اولین نفراتی بود که آیه کریمه(وما یعلم تأویله إلاّ الله والراسخون فی العلم ) را بدون وقف خواند و راسخون را عطف بر الله گرفت و بدین ترتیب باب تاویل را برای آیندگان باز کرد .
\r\n\r\nمعتزله کوشید برای تاویل قواعدی درست کند چه اینکه آنها نیز چون بقیه فهمیده بودند که فقط با تاویل صفاتی که در متونی دینی آمده و مجاز گیری میشود تشبیه را در حوزه ربوبی نفی کرد.
\r\n\r\nعلما گفته اند که علی رغم افراط هایی که در تاویل اعتزالی وجود دارد، اما اصل تاویلرتنها سلاح در مقابل تشبیه و تجسیم است و باقی مسلمین از شیعه و سنی و ماتریدیه و اشاعره نیز از همین شیوه با اضافات و اصلاحاتی استفاده نموده اند .
\r\n\r\nمشکل تشبیه در انتهای قرن اول و به دلیل وجود مجموعه ای از آیات و روایاتی بود که اگر طبق ظاهرشان تفسیر می شد منجر به تشبیه و تجسیم منجر می شد.
\r\n\r\nآیاتی چون:"ید الله فوق أیدیهم "، "بل یداهُ مبسوطتان "و ... .
\r\n\r\nالبته هستند کسانی چون ابی الحسن زاغونی، قاضی محمد بن حسین ابو علی، ابو عامر قرشی که قائل به تشبیه و تجسیم هستند و هر آنچه در قرآن کریم آمده را به همان ظاهرش تفسیر می کنند و فوقیت و تحتیت و وجه، ید ،حب و بغض و ... را بدون تاویل میپذیرند.
\r\n\r\nاما معتزله و اشاعره و خطیب ابن جوزی حنبلی و شیعه امامیه این گونه صفات را تاویل میبرند. به عنوان مثال شیخ مفید در مورد آیه: "الرحمن علی العرش استوی " می گوید لفظ"استوی" که باعث شده است آیه از متشابهات شود معنایش تمکن،قدرت و چیرگی تام و تمام است. زیرا در آیات دیگر که این کلمه آمده است همین معنا اراده شده است: "فإذا استویت أنت ومن معک على الفلک ".وآیة "فاستغلظ فاستوى على سوقه "، وآیة: "ولما بلغ أشده واستوى آتیناه حکما " استواء در تمام اینها به معنا قدرت و توانایی استفاده شده است نه معنای نشستن که اهل تشبیه تصور کرده اند.
\r\n\r\nحرکت علمای مذاهب اسلامی از قرآن کریم شروع شده است و قرآن راهنمای آنان بوده است. همانطور که انباری میگوید(قرآن دلالت بر اختلاف دارد. نظریه تفویض درست است و در قرآن آیات دال بر آن وجود دارد همانطور که جبر نیز درست است و دلایل قرآنی دارد و قائلین بر هر دو، درست گفته اند )
\r\n\r\nاز آنجا که معانی قرآن پایان ناپذیر است کسی نمی تواند بگوید فقط او حقیقت را فهمیده است و لذا تفاسیر و تاویلات، متفاوت میشود و مذاهب گوناگون به وجود می آید.
\r\n\r\nپس ما اولا نیاز داریم که"حق اختلاف" را که از بارزترین حقوق انسان هاست و قابل انکار نیست، را به رسمیت بشناسیم. تا زمانی که به حقوق دیگران ملتزم نشویم، به وحدت نخواهیم رسید. وحدتی که سعی کند دیگری را تابع خود سازد یا او را مقهور خود کند و استبداد بورزد، عمر زیادی نمی کند.
\r\n\r\nلذا شایسته است که همگی اقرار کنیم که عقائد و مذاهب مختلف، وجوه متفاوت یک حقیقت است. و هر کسی سهم از حقیقت دارد که آن را با ذهنی باز و عقلی روشن، می طلبد .
\r\n\r\nناگفته نماند که اگر ما فرق مختلف اسلامی توانستیم به وجود اختلاف، اقرار کنیم و بپذیریم که اختلاف یکی از ضروریات زندگی است، میتوانیم حرکت خود را در مسیر وحدت شروع کنیم و از نقش عقل در طرح اسلامی، سخن بگوییم.
\r\n\r\nامت اسلامی همواره دارائی های زیادی از اصول و قواعدی داشته است که می تواند با فلسفه خاص خود آنها را رشد دهد و صفوف خود را یکی کند. و خداوند برای امت مناشئ وحدت گوناگون قرار داده است از وحدت انسانی تا وحدت عقیده، وحدت منابع، وحدت فهم، و وحدت عبادات.
\r\n\r\n
","content_source":"","content_url":"","content_columns":"0","content_date_start":"2015-10-01 05:17:00","content_date_finish":"2015-10-01 05:17:00","content_date_register":"2015-09-01 18:17:32","content_date_last_edit":"2017-02-09 23:53:33","content_show_img":"1","content_show_details":"0","content_show_related_img":"0","content_show_slider":"0","content_show_title_slider":"0","content_comment":"1","content_score":"0","content_recorded":"0","content_confirmed":"0","content_status":"1","content_kind":"0","tag_id":"13497","tag_word":"ترجمه,ترجمه,ترجمه,ترجمه,ترجمه,مهدی وفایی,مهدی وفایی,مهدی وفایی,مهدی وفایی,مهدی وفایی,احمد عبدالرحیم سایح,احمد عبدالرحیم سایح,احمد عبدالرحیم سایح,احمد عبدالرحیم سایح,احمد عبدالرحیم سایح,مذاهب کلامی اسلامی,مذاهب کلامی اسلامی,مذاهب کلامی اسلامی,مذاهب کلامی اسلامی,مذاهب کلامی اسلامی,اختلافات کلامی مسلمانان,اختلافات کلامی مسلمانان,اختلافات کلامی مسلمانان,اختلافات کلامی مسلمانان,اختلافات کلامی مسلمانان,اختلافات کلامی شیعه و سنی,اختلافات کلامی شیعه و سنی,اختلافات کلامی شیعه و سنی,اختلافات کلامی شیعه و سنی,اختلافات کلامی شیعه و سنی,مقاله,مقاله,مقاله,مقاله,مقاله","tag_service":"0","tag_total":"87","tag_soundex":"","attach_token":2600145196,"attach_date_register":"2015-10-01 11:08:54","attach_id":13652,"attach_file_ext":"jpg","attach_file_header":"image/jpeg","attach_img_type":"2","attach_img_width":"679","attach_img_height":"396","attach_file_media":"1","attach_show_watermark":"0","score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"visit_count":"10983","visit_date_last":"2026-05-27 05:41:32","attach_title":"وحدت اسلامی","node_title":"برادری,برگزیده,جریان شناسی,سرویس نشریه,شخصیت ها","ot_node_left_right":"[{\"node_id\":457, \"left\":4, \"right\":47},{\"node_id\":459, \"left\":5, \"right\":6},{\"node_id\":468, \"left\":87, \"right\":88},{\"node_id\":477, \"left\":15, \"right\":18},{\"node_id\":479, \"left\":23, \"right\":26}]","node_number":"35","allowable_node":"35","img_src":"./cache/5/attach/201510/13652_2600145196_679_396.jpg"}]]