[[{"content_id":10851,"domain_id":"0","lang_id":"fa","portal_id":"5","owner_id":"503","user_id":"1","view_accesslevel_id":"1","edit_accesslevel_id":"1","delete_accesslevel_id":"1","editor_id":"405","content_title":"اخلاق سیاسی امام موسی صدر\r\n\r\nدر سنین جوانی به مقبولیت عامه دست یافت","content_number":"0","content_date_event":"2015-06-13 09:29:00","content_summary":"چرا امام موسی صدر در کشوری غریب، خصوصاً در سنین جوانی و بالأخص طی آن مدت کوتاه به مقبولیت عامه دست یافت؟ چرا شیعیان لبنان ایشان را علی (ع) نامیدند، سنیان عُمرش خواندند و مسیحیان به مسیح (ع) تشبیهش کردند؟ چرا سالها سال پس از ربودن آن بزرگوار به دست رژیم قذافی، سالروز وقوع این حادثه تنها مناسبت ملی مشترک در میان تمامی پیروان ادیان و مذاهب لبنان است؟","content_summary_fill":"1","content_body":"دکتر محسن کمالیان\r\n\r\n \r\n\r\nرهبران موفق جوامع بشری انسان هایی بودند که دل های مردم را به تسخیر در آوردند. رهبرانی موفق شدند در جامعه حرکت و تحول ایجاد کنند، که با روح و روان مردم ارتباط برقرار کردند. اعراب بادیه نشینی که به دست حضرت رسول (ص ) ایمان آوردند، اول از همه قلب های خود را به روی آن حضرت باز کردند، پس از آن دعوت ایشان را لبیک گفتند. مردم خوب ما که در انقلاب اسلامی به دفاع از آرمان های امام راحل برخاستند، پیش از هر چیز مهر آن عزیز را در دل خود جای دادند، و پس از آن دعوت ایشان را پذیرا شدند. نه پیامبر اسلام، نه امام راحل و نه هیچ یک از رهبران بزرگ جوامع انسانی، هرگز از مردم نخواستند که چون مشروعیت دارند، آن ها را مورد تبعیت قرار دهند. رمز موفقیت همه این بزرگان اول در مقبولیت آنان بوده است، و سپس در مشروعیت آنان. \r\n\r\nبدون تردید اخلاق سیاسی که مردم داری بخشی از آن است، از شروط لازم کسب مقبولیت است. کسانی مقبولیت عامه یافتند و توانستند آن را در دوران حیات و پس از خود حفظ کنند، که در تعامل با مردم و جامعه به اصول اخلاقی پایبند بودند. چرا امام موسی صدر در کشوری غریب، خصوصاً در سنین جوانی و بالأخص طی آن مدت کوتاه به مقبولیت عامه دست یافت؟ چرا شیعیان لبنان ایشان را علی (ع) نامیدند، سنیان عُمرش خواندند و مسیحیان به مسیح (ع) تشبیهش کردند؟ چرا سالها سال پس از ربودن آن بزرگوار به دست رژیم قذافی، سالروز وقوع این حادثه تنها مناسبت ملی مشترک در میان تمامی پیروان ادیان و مذاهب لبنان است؟ چرا امیل لحود رئیس جمهور لبنان در دیدار با اعضای کمیته پیگیری سرنوشت آن عزیز، تمامی لبنان را در برابر خود حس نمود؟ بدون شک یکی از مهم ترین عوامل مقبولیت امام صدر اخلاق سیاسی ایشان بود، که جلوه هایی از آن به فراخور حال جامعه امروز ما در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است. باشد تا به قول مرحوم آیت الله شیخ آقا بزرگ تهرانی به خود آییم، و تمامی فعالان سیاسی مذهبی و خصوصاً مسئولان عزیز ما، «با دیدن قلبی بزرگ، صاحب قلب هایی بزرگ تر شوند.» \r\n\r\n۱. بزرگواری با مخالفان \r\n\r\n\r\n\r\nمرحوم آیت الله احمدی میانجی روزی در تجلیل از امام صدر و شهید بهشتی مطلبی عنوان فرمودند که مضمون آن از این قرار است: «در میان بزرگان ما کسانی به حق نزدیک تر بوده اند، که تعداد دشمنان آنان فزون تر بوده است.» \r\n\r\nحقیقت آن است که امام صدر مخالفان سیاسی فراوانی داشت، که بار ها و بار ها تا مرز دشمنی، هتک حرمت، ترور شخصیتی و حتی فیزیکی آن بزرگوار پیش رفتند. کامل اسعد و کاظم الخلیل آخرین زعمای معروف شیعه، پیر جمیل و کامیل شمعون و سلیمان فرنجیه از رهبران راستگرای فالانژیست، کمال جنبلاط و جرج حاوی از رهبران چپگرای جبهه ملی، جرج حبش و احمد جبرئیل و ابونضال از رهبران جبهه الرفض فلسطینی، ابوایاذ و ابوصالح و ابوموسی از جنبش فلسطینی فتح، منصور قدر و سر سپردگان رژیم شاه از یک سو و بالاخره جلال الدین فارسی و محمد منتظری و طیفی از اطرافیان حضرت امام از سوی دیگر، نمونه هایی از مخالفان سرسخت امام صدر در لبنان بودند. \r\n\r\nاگر چه دشمنی هایی که با امام صدر صورت گرفت کماً و کیفا کم نظیر بوده است، اما آنچه به حقانیت ایشان عظمت بخشید، بدون تردید سیره آن بزرگوار در برخورد با مخالفان بوده است. امام صدر به رغم برخورداری از تمامی لوازم مقبولیت و مشروعیت و قدرت در کشور لبنان، هرگز درصدد حذف، سرکوبی و حتی انزوای مخالفان خود بر نیامد. امام صدر نه تنها مخالفان خود را به زندان نینداخت، نه تنها برای آنان پرونده سازی نکرد، نه تنها می دان فعالیت آنان را محدود نساخت، نه تنها حرمت و کرامت آنان را مورد تعرض قرار نداد، و نه تنها مردم و دوستداران خود را علیه آنان تحریک نکرد، بلکه هر قدر دشمنی آنان شدت می یافت، مهر و محبت ایشان به آنان فزون تر می گشت. امام صدر اگر چه قانونمند بود و همگان را به آن دعوت می کرد، اما گسترش و تعمیق فرهنگ مهر و محبت میان مردم را حتی بر قانومندی نیز مقدم می شمرد. \r\n\r\nکامل سعد آخرین زعیم فئودال سنتی شیعه در لبنان بود که از روز ورود امام صدر به آن کشور تا روز ربودن، با تمام قوا علیه ایشان مبارزه کرد. امام صدر در تظاهرات عظیم سال های ۱۳۴۵، ۱۳۴۹ و ۱۳۵۴ صور، بیروت و بعلبک، که حتی سفارت خانه های غربی را نیز به اعجاب انداخت، به راحتی می توانست احساسات مردم را چنان بسیج کند، تا با سردادن شعارهایی علیه این عنصر مخالف احیای هویت شیعیان، وی را برای همیشه به گوشه انزوا براند. اما این بزرگوار اگرچه هدفی مقدس تر از احیای غربت شیعیان نداشت، و اگر چه در این راه از دسایس این شخص حیله گر رنج فراوان کشید، اما هرگز وی را سرکوب نکرد و هیچ گاه در صدد بیرون راندن وی از صحنه فعالیت بر نیامد. امام صدر در انتخابات سال ۱۹۷۰ که کامل اسعد با رأیی شکننده به پارلمان راه یافت، نه تنها شیعیان جنوب را از رأی دادن به اسعد منع نکرد، بلکه نمایندگان مسلمان و مسیحی پارلمان را نیز که اغلب از دوستداران ایشان بودند، از انتخاب اسعد به ریاست پارلمان بر حذر نداشت. \r\n\r\nمرحوم آیت الله شیخ محمدجواد مغینه از سرسخت ترین روحانیان مخالف امام صدر در لبنان بود که بر روی تمامی منابر به ایشان حمله می کرد، با کامل سعد علیه ایشان بیانیه نوشت، و حتی کتابی با نام «جاسوس معمم »علیه آن بزرگوار به رشته تحریر در آورد. امام صدر به رغم در دست داشتن همه لوازم قدرت و علی رغم برخورداری از حمایت مردم و تأییدات مراجع قم و نجف، نه تنها هرگز از قدرت، مشروعیت و حتی مقبولیت خود برای محدود ساختن استفاده نکرد، بلکه با در آغوش کشیدن ایشان در یکی از مساجد نبطیه و با اقتدا به ایشان در مسجدی دیگر در بیروت، الگویی از سعه صدر و مدارای یک رهبر اسلامی را با مخالفان خود به نمایش گذاشت. \r\n\r\nمرحوم حجت الاسلام شیخ حسن خطیب رئیس اسبق محاکم شرع جعفری لبنان در حالی همپای دیگر مخالفان امام صدر برای کنار گزاردن ایشان از رهبری شیعیان تلاش کرد، که آن بزرگوار شخص سلیمان فرنجیه، رئیس جمهور وقت، را برای تمدید دوران ریاست خطیب بر محاکم فوق الذکر تحت فشار قرار داده بود. مرحوم خطیب سال ها بعد در مناسبتی اظهار کرده بود که هر قدر دشمنی ما علیه این مرد بیشتر گردید، محبت ایشان به ما فزون تر شد. \r\n\r\nمرحوم آیت الله سید حسن شیرازی چهره ای بود که خواسته یا ناخواسته، توسط مخالفان امام صدر در لبنان و همچنین سفارت ایران در بیروت، جهت مقابله با ایشان علم گردید. اما صدر نه تنها هرگز قدمی برای محدود کردن این شخص و به انزوا راندن وی انجام نداد، بلکه از کادرهای مقاومت لبنان اکیداً درخواست کرد تا از هر گونه تعرض، بی احترامی و حتی پاسخ به وی خودداری ورزند. \r\n\r\n \r\n\r\nسلیمان فرنجیه رئیس جمهور اسبق لبنان به هنگام انتخابات سال ۱۳۵۴ مجلس اعلای شیعیان دشمنی های خود علیه امام صدر را به اوج رساند، و در تبانی با زعمای فئودال شیعه، سفارتخانه های ایران، اسرائیل و حتی برخی چهره های روحانیت مُجِدانه تلاش کرد، تا از انتخاب مجدد امام صدر به رهبری طایفه شیعه جلوگیری کند. وقتی وی پس از پیروزی قاطع امام صدر در قالب حرکتی تشریفاتی شرمسارانه به دیدن ایشان شتافت، آن بزرگوار با بازو انداختن در بازوی وی و با ارایه استقبالی بسیار گرم و رفتاری پر مهر و عاطفه، به زیباترین وجه نشان داد که برای حفظ آرامش و ثبات یک جامعه، انسان ها باید بتوانند از حق خود گذشت کنند، تلخی ها را به فراموشی سپارند، و حتی با سرسخت ترین مخالفان خود فصلی جدید از مناسبات سازنده را بگشایند. \r\n\r\nجلال الدین فارسی از مخالفان پروپا قرص امام صدر در لبنان بود که با تحریک برخی مبارزان لبنانی و فلسطینی و ارسال اطلاعات نادرست برای بزرگان انقلاب اسلامی در ایران و نجف و بالاخره نگارش کتاب های از «شاه تا شمعون» و «زوایای تاریک»، در حد توان علیه آن بزرگوار شبهه افکنی کرد. وقتی نیروهای امنیتی لبنان وی را بازداشت کردند و در آستانه تحویل به دولت ایران قرار گرفت، امام صدر نه تنها به حذف وی از صحنه مبارزات رضایت نداد، بلکه با دخالت قاطع خود موجبات آزادی و ادامه فعالیت های او را فراهم آورد. \r\n\r\n۲. اخلاص در عمل \r\n\r\nیکی از صحنه های باشکوه نمود اخلاص امام صدر مواضع ایشان درباره مقاومت مردم فلسطین است. جوانان شیعه جنوب لبنان سال ها به فرمان امام صدر، عملیات ایذایی ضد صهیونیستی را در شمال فلسطین اشغالی به اجرا در می آوردند، و همواره آن را به نام جنبش فلسطینی فتح اعلام می کردند. عملیات مزبور حتی پس از آنکه به طور کامل تحت فرماندهی کادرهای مقاومت لبنان قرار گرفت، تا سال ها همچنان به نام نیروهای ویژه «جنبش فتح» ثبت و اعلام می شد. این همه در حالی بود که امام صدر، حتی وقتی در سخت ترین روزهای تابستان ۱۳۵۵ از سوی احزاب چپ لبنانی، فلسطینی و متأسفانه برخی اطرافیان امام راحل به کوتاهی یا ضدیت با نهضت مقاومت فلسطینی متهم گردید، هرگز در صدد دفاع از خود بر نیامد، و هیچ گاه بیلان خدمات خود به نهضت مقاومت مردم فلسطین را به رخ کسی نکشید. \r\n\r\nبدون تردید زیباترین صحنه ظهور اخلاص امام صدر، موضع ایشان درباره انقلاب اسلامی ایران است. این بزرگوار پانزده خرداد سال ۱۳۴۲ و البته به تعبیر بزرگانی چون آیت الله موسوی اردبیلی از سال ها پیش از آن، در زمره نزدیک ترین یاران امام خمینی و در خدمت آرمان انقلاب قرار داشته است. با این حال اگر امام صدر در تمامی این سال ها و حتی تا امروز توسط برخی محافل به بی مهری نسبت به انقلاب متهم شده است، تنها به این سبب است که ایشان هرگز خدمات خود به انقلاب را در بوق و کرنا نکرد، و هرگز از این بابت منتی بر کسی نگذاشت. \r\n\r\nمتأسفانه بسیاری از مردم خوب ما هنوز نمی دانند که دو هفته پس از دستگیری امام خمینی در خرداد سال ۱۳۴۲، امام صدر سفری طولانی به اروپا و شمال آفریقا کرد تا از طریق پاپ، شیخ شلتوت و شخصیت های برجسته کشورهای مزبور، رژیم شاه را برای آزادی حضرت امام تحت فشار قرار دهد. آنان نمی دانند که وقتی امام خمینی در پایان سفر سه ماهه امام صدر از زندان به منزل قیطریه انتقال یافت، آیت الله خویی در جلسه ای اظهار داشتند که این آزادی بیش از هر چیز مرهون سفر آقای صدر بوده است. مردم ما نمی دانند که در ماجرای تبعید امام بزرگوار به ترکیه، امام صدر از طریق واتیکان و الأزهر به شدت تلاش کرد تا حضرت امام با سلامت به نجف اشرف منتقل شود. آنان نمی دانند که اولین مصاحبه امام خمینی با مطبوعات جهان که در روزنامه لوموند به چاپ رسید، با طراحی امام صدر و توسط لوسین جرج خبرنگار فرانسوی آن روزنامه در بیروت انجام گرفت، که از مریدان آقای صدر بود و سال ها پیش از آن نزد ایشان اسلام آورده بود. مردم ما نمی دانند که امام صدر ماه ها پیش از پیروزی انقلاب، برای تنظیم روابط آن با جهان عرب همت گماشت، و در آخرین دیدار خود با امیر عبدالله که یک ساعت به طول انجامید، تنها ۱۰ دقیقه به مسائل لبنان و ۵۰ دقیقه به انقلاب اسلامی ایران اختصاص داد. آنان نمی دانند که اگر مبارزان ایرانی در کشورهای پلیسی سوریه و لبنان به راحتی علیه رژیم شاه فعالیت و حتی علناً سلاح جابجا می کردند، تنها به واسطه اعتبار و موقعیت امام صدر بوده است. افرادی چون محمد منتظری و جلال الدین فارسی در حالی سال ها در مورد بی مهری امام صدر به انقلاب داد سخن سر دادند و قلم فرسایی کردند، که زیر چ تر امنیتی آن بزرگوار قرار داشتند، و مهم تر آنکه حتی یک بار نیز دفاعی از جانب ایشان دیده نشد. \r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n۳. فساد ناپذیری \r\n\r\nیکی از درخشان ترین نقاط زندگی امام صدر، که امروز اهمیت آن را به خوبی حس می کنیم، فسادناپذیری ایشان بود. امام صدر هم خود کمترین نقطه ضعفی نداشت، هم خانواده اش را چنان تربیت کرده بود که کوچک ترین موردی از آنان مشاهده نشد، و هم مؤ سسات فرهنگی، اجتماعی و حتی مقاومت لبنانی وابسته به ایشان هرگز به رانت ها و تجارت های آن چنانی آلوده نگشتند. \r\n\r\nکافی است بدانیم که این بزرگوار سال ها ریاست مجلس اعلای شیعیان را بر عهده داشت، و در حالی که همگنان ایشان چون مفتی اهل سنت و پاتریارک مسیحیان مارونی حقوقی معادل حقوق رئیس جمهور لبنان دریافت می کردند، نه تنها امام حتی لیره ای برداشت نکرد، بلکه خانواده محترم ایشان نیز پس از غیبتش، به رغم آنکه ریاست مجلس اعلای شیعیان تا امروز به نام ایشان باقی مانده است، ترجیح داد تا همان رویه را ادامه دهد. شاید در خود لبنان کمتر کسی باشد که بداند، طایفه شیعه که قانون مجلس آن را خود امام صدر تنظیم کرد، تنها طایفه مذهبی آن کشور است که رئیس آن در لوایح بودجه سالانه ردیف حقوقی ندارد. جالب آنکه دو سال پیش وزیر دارایی کنونی لبنان برای مسئول امور مالی مجلس شیعیان فاش ساخت که به دستور شارل حلو رئیس جمهور اسبق لبنان، که یکی از دوستداران مسیحی امام صدر بوده است، علی رغم می ل و اطلاع آن بزرگوار، حسابی به نام ایشان در یکی از بانک های لبنان باز، و از اولین روز تأسیس مجلس اعلای شیعیان تا امروز، حقوق ماهانه ریاست مجلس در آن واریز گردید. پیشنهاد وزیر مزبور آن بود تا خانواده محترم امام، که زندگی بسیار ساده ای را می گذراند، از آن حساب استفاده کند. اما وقتی این پیام توسط مرحوم آیت الله شمس الدین به آن خانواده محترم منتقل گردید، آنان ضمن قدردانی ترجیح دادند تا همان طور که خود امام مقرر ساخته بود، سادگی زندگی خود را با همان رویه سابق ادامه دهند. \r\n\r\nامام صدر در طول دوران خدمت خود در لبنان نه منزلی داشت، نه قطعه زمینی، و نه ثروتی که در بانک های لبنان یا خارج آن اندوخته باشد. ایشان همان طور که پیش بینی کرده بود، از مادیات زندگی جز مقداری قرض و دیون برای فرزندان خود چیزی باقی نگذاشت. خانواده محترم امام صدر امروز در خانه ای استیجاری در یکی از محله های حومه جنوبی بیروت زندگی می کند، و مؤ سسات فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن بزرگوار چون معدود مؤ سسات مشابه سالم موجود، با سختی امورات خود را اداره می کنند. \r\n\r\nهیچ گاه فراموش نمی کنم که وقتی سه سال پیش فرزند ارشد امام در آستانه بازگشت از ایران به لبنان قرار گرفت، به واسطه نیاز مالی کتابخانه شخصی خود را در معرض فروش گزارد. باز فراموش نمی کنم که وقتی سال گذشته خانواده محترم امام صدر از برخی بزرگان خاندان صدر برای حضور در کنفرانس کلمه سواء دعوت به عمل آوردند، ضمن ابراز خوشوقتی از پذیرایی آنان در منزل امام در بیروت، بزرگوارانه پوزش خواستند که نمی توانند هزینه پرواز آنان به لبنان را متقبل شوند. \r\n\r\nامام صدر در حالی مقاومت لبنان را در اوایل دهه ۵۰ شمسی تأسیس کرد، که به ازای هر ده رزمنده مقاومت تنها یک سلاح کلاشینکف وجود داشت. جوانان مقاومت نه تنها حقوق ماهانه دریافت نمی کردند، بلکه حتی از لباس رزم و پوتین مناسب جهت در نوردیدن کوه های صعب العبور و سفیدپوش منطقه جبل عامل محروم بودند. خانواده هایی که جوانان آنان در عملیات مقاومت در برابر حملات اسرائیل به شهادت رسیدند، هرگز از امام صدر کمک مالی دریافت نکردند. چه آن بزرگوار امکاناتی نداشت که بتواند برای رزمندگان مقاومت مقرری قرار دهد و بنیادهایی را برای رسیدگی به امور جانبازان و خانواده های شهدا تشکیل دهد. فضایی که در زمان امام صدر بر جامعه شیعه و مقاومت لبنانی حاکم بود، مملو از عشق بود و فقر و جهاد و شهادت. از همین رو نیز سعد حداد در مصاحبه ای با تلویزیون اسرائیل هشدار داده بود که «در نوار امنیتی جنوب لبنان با همه گروه ها و احزاب لبنانی و فلسطینی کنار آمده است، جز با جوانان مقاومت پیروی امام موسی صدر»! \r\n\r\nبدون تردید امام صدر از معدود رهبران اسلامی است که از خود، خانواده، مؤ سسات و مقاومتش، جز خدمت به مردم خاطره ای در اذهان باقی نمانده است، و همان طور که هیچ یک از دشمنان ایشان هرگز ادعا نکردند، کمترین بار مالی از جانب آنان بر دوش مردم و جامعه سنگینی نکرده است. \r\n\r\n ","content_html":"دکتر محسن کمالیان
\r\n\r\n
\r\n\r\nرهبران موفق جوامع بشری انسان هایی بودند که دل های مردم را به تسخیر در آوردند. رهبرانی موفق شدند در جامعه حرکت و تحول ایجاد کنند، که با روح و روان مردم ارتباط برقرار کردند. اعراب بادیه نشینی که به دست حضرت رسول (ص ) ایمان آوردند، اول از همه قلب های خود را به روی آن حضرت باز کردند، پس از آن دعوت ایشان را لبیک گفتند. مردم خوب ما که در انقلاب اسلامی به دفاع از آرمان های امام راحل برخاستند، پیش از هر چیز مهر آن عزیز را در دل خود جای دادند، و پس از آن دعوت ایشان را پذیرا شدند. نه پیامبر اسلام، نه امام راحل و نه هیچ یک از رهبران بزرگ جوامع انسانی، هرگز از مردم نخواستند که چون مشروعیت دارند، آن ها را مورد تبعیت قرار دهند. رمز موفقیت همه این بزرگان اول در مقبولیت آنان بوده است، و سپس در مشروعیت آنان.
\r\n\r\nبدون تردید اخلاق سیاسی که مردم داری بخشی از آن است، از شروط لازم کسب مقبولیت است. کسانی مقبولیت عامه یافتند و توانستند آن را در دوران حیات و پس از خود حفظ کنند، که در تعامل با مردم و جامعه به اصول اخلاقی پایبند بودند. چرا امام موسی صدر در کشوری غریب، خصوصاً در سنین جوانی و بالأخص طی آن مدت کوتاه به مقبولیت عامه دست یافت؟ چرا شیعیان لبنان ایشان را علی (ع) نامیدند، سنیان عُمرش خواندند و مسیحیان به مسیح (ع) تشبیهش کردند؟ چرا سالها سال پس از ربودن آن بزرگوار به دست رژیم قذافی، سالروز وقوع این حادثه تنها مناسبت ملی مشترک در میان تمامی پیروان ادیان و مذاهب لبنان است؟ چرا امیل لحود رئیس جمهور لبنان در دیدار با اعضای کمیته پیگیری سرنوشت آن عزیز، تمامی لبنان را در برابر خود حس نمود؟ بدون شک یکی از مهم ترین عوامل مقبولیت امام صدر اخلاق سیاسی ایشان بود، که جلوه هایی از آن به فراخور حال جامعه امروز ما در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است. باشد تا به قول مرحوم آیت الله شیخ آقا بزرگ تهرانی به خود آییم، و تمامی فعالان سیاسی مذهبی و خصوصاً مسئولان عزیز ما، «با دیدن قلبی بزرگ، صاحب قلب هایی بزرگ تر شوند.»
\r\n\r\n۱. بزرگواری با مخالفان
\r\n\r\n![](\"/file/5/attach/201506/13006_1913368714.jpg\")
\r\n\r\nمرحوم آیت الله احمدی میانجی روزی در تجلیل از امام صدر و شهید بهشتی مطلبی عنوان فرمودند که مضمون آن از این قرار است: «در میان بزرگان ما کسانی به حق نزدیک تر بوده اند، که تعداد دشمنان آنان فزون تر بوده است.»
\r\n\r\nحقیقت آن است که امام صدر مخالفان سیاسی فراوانی داشت، که بار ها و بار ها تا مرز دشمنی، هتک حرمت، ترور شخصیتی و حتی فیزیکی آن بزرگوار پیش رفتند. کامل اسعد و کاظم الخلیل آخرین زعمای معروف شیعه، پیر جمیل و کامیل شمعون و سلیمان فرنجیه از رهبران راستگرای فالانژیست، کمال جنبلاط و جرج حاوی از رهبران چپگرای جبهه ملی، جرج حبش و احمد جبرئیل و ابونضال از رهبران جبهه الرفض فلسطینی، ابوایاذ و ابوصالح و ابوموسی از جنبش فلسطینی فتح، منصور قدر و سر سپردگان رژیم شاه از یک سو و بالاخره جلال الدین فارسی و محمد منتظری و طیفی از اطرافیان حضرت امام از سوی دیگر، نمونه هایی از مخالفان سرسخت امام صدر در لبنان بودند.
\r\n\r\nاگر چه دشمنی هایی که با امام صدر صورت گرفت کماً و کیفا کم نظیر بوده است، اما آنچه به حقانیت ایشان عظمت بخشید، بدون تردید سیره آن بزرگوار در برخورد با مخالفان بوده است. امام صدر به رغم برخورداری از تمامی لوازم مقبولیت و مشروعیت و قدرت در کشور لبنان، هرگز درصدد حذف، سرکوبی و حتی انزوای مخالفان خود بر نیامد. امام صدر نه تنها مخالفان خود را به زندان نینداخت، نه تنها برای آنان پرونده سازی نکرد، نه تنها می دان فعالیت آنان را محدود نساخت، نه تنها حرمت و کرامت آنان را مورد تعرض قرار نداد، و نه تنها مردم و دوستداران خود را علیه آنان تحریک نکرد، بلکه هر قدر دشمنی آنان شدت می یافت، مهر و محبت ایشان به آنان فزون تر می گشت. امام صدر اگر چه قانونمند بود و همگان را به آن دعوت می کرد، اما گسترش و تعمیق فرهنگ مهر و محبت میان مردم را حتی بر قانومندی نیز مقدم می شمرد.
\r\n\r\nکامل سعد آخرین زعیم فئودال سنتی شیعه در لبنان بود که از روز ورود امام صدر به آن کشور تا روز ربودن، با تمام قوا علیه ایشان مبارزه کرد. امام صدر در تظاهرات عظیم سال های ۱۳۴۵، ۱۳۴۹ و ۱۳۵۴ صور، بیروت و بعلبک، که حتی سفارت خانه های غربی را نیز به اعجاب انداخت، به راحتی می توانست احساسات مردم را چنان بسیج کند، تا با سردادن شعارهایی علیه این عنصر مخالف احیای هویت شیعیان، وی را برای همیشه به گوشه انزوا براند. اما این بزرگوار اگرچه هدفی مقدس تر از احیای غربت شیعیان نداشت، و اگر چه در این راه از دسایس این شخص حیله گر رنج فراوان کشید، اما هرگز وی را سرکوب نکرد و هیچ گاه در صدد بیرون راندن وی از صحنه فعالیت بر نیامد. امام صدر در انتخابات سال ۱۹۷۰ که کامل اسعد با رأیی شکننده به پارلمان راه یافت، نه تنها شیعیان جنوب را از رأی دادن به اسعد منع نکرد، بلکه نمایندگان مسلمان و مسیحی پارلمان را نیز که اغلب از دوستداران ایشان بودند، از انتخاب اسعد به ریاست پارلمان بر حذر نداشت.
\r\n\r\nمرحوم آیت الله شیخ محمدجواد مغینه از سرسخت ترین روحانیان مخالف امام صدر در لبنان بود که بر روی تمامی منابر به ایشان حمله می کرد، با کامل سعد علیه ایشان بیانیه نوشت، و حتی کتابی با نام «جاسوس معمم »علیه آن بزرگوار به رشته تحریر در آورد. امام صدر به رغم در دست داشتن همه لوازم قدرت و علی رغم برخورداری از حمایت مردم و تأییدات مراجع قم و نجف، نه تنها هرگز از قدرت، مشروعیت و حتی مقبولیت خود برای محدود ساختن استفاده نکرد، بلکه با در آغوش کشیدن ایشان در یکی از مساجد نبطیه و با اقتدا به ایشان در مسجدی دیگر در بیروت، الگویی از سعه صدر و مدارای یک رهبر اسلامی را با مخالفان خود به نمایش گذاشت.
\r\n\r\nمرحوم حجت الاسلام شیخ حسن خطیب رئیس اسبق محاکم شرع جعفری لبنان در حالی همپای دیگر مخالفان امام صدر برای کنار گزاردن ایشان از رهبری شیعیان تلاش کرد، که آن بزرگوار شخص سلیمان فرنجیه، رئیس جمهور وقت، را برای تمدید دوران ریاست خطیب بر محاکم فوق الذکر تحت فشار قرار داده بود. مرحوم خطیب سال ها بعد در مناسبتی اظهار کرده بود که هر قدر دشمنی ما علیه این مرد بیشتر گردید، محبت ایشان به ما فزون تر شد.
\r\n\r\nمرحوم آیت الله سید حسن شیرازی چهره ای بود که خواسته یا ناخواسته، توسط مخالفان امام صدر در لبنان و همچنین سفارت ایران در بیروت، جهت مقابله با ایشان علم گردید. اما صدر نه تنها هرگز قدمی برای محدود کردن این شخص و به انزوا راندن وی انجام نداد، بلکه از کادرهای مقاومت لبنان اکیداً درخواست کرد تا از هر گونه تعرض، بی احترامی و حتی پاسخ به وی خودداری ورزند.
\r\n\r\n
\r\n\r\nسلیمان فرنجیه رئیس جمهور اسبق لبنان به هنگام انتخابات سال ۱۳۵۴ مجلس اعلای شیعیان دشمنی های خود علیه امام صدر را به اوج رساند، و در تبانی با زعمای فئودال شیعه، سفارتخانه های ایران، اسرائیل و حتی برخی چهره های روحانیت مُجِدانه تلاش کرد، تا از انتخاب مجدد امام صدر به رهبری طایفه شیعه جلوگیری کند. وقتی وی پس از پیروزی قاطع امام صدر در قالب حرکتی تشریفاتی شرمسارانه به دیدن ایشان شتافت، آن بزرگوار با بازو انداختن در بازوی وی و با ارایه استقبالی بسیار گرم و رفتاری پر مهر و عاطفه، به زیباترین وجه نشان داد که برای حفظ آرامش و ثبات یک جامعه، انسان ها باید بتوانند از حق خود گذشت کنند، تلخی ها را به فراموشی سپارند، و حتی با سرسخت ترین مخالفان خود فصلی جدید از مناسبات سازنده را بگشایند.
\r\n\r\nجلال الدین فارسی از مخالفان پروپا قرص امام صدر در لبنان بود که با تحریک برخی مبارزان لبنانی و فلسطینی و ارسال اطلاعات نادرست برای بزرگان انقلاب اسلامی در ایران و نجف و بالاخره نگارش کتاب های از «شاه تا شمعون» و «زوایای تاریک»، در حد توان علیه آن بزرگوار شبهه افکنی کرد. وقتی نیروهای امنیتی لبنان وی را بازداشت کردند و در آستانه تحویل به دولت ایران قرار گرفت، امام صدر نه تنها به حذف وی از صحنه مبارزات رضایت نداد، بلکه با دخالت قاطع خود موجبات آزادی و ادامه فعالیت های او را فراهم آورد.
\r\n\r\n۲. اخلاص در عمل
\r\n\r\nیکی از صحنه های باشکوه نمود اخلاص امام صدر مواضع ایشان درباره مقاومت مردم فلسطین است. جوانان شیعه جنوب لبنان سال ها به فرمان امام صدر، عملیات ایذایی ضد صهیونیستی را در شمال فلسطین اشغالی به اجرا در می آوردند، و همواره آن را به نام جنبش فلسطینی فتح اعلام می کردند. عملیات مزبور حتی پس از آنکه به طور کامل تحت فرماندهی کادرهای مقاومت لبنان قرار گرفت، تا سال ها همچنان به نام نیروهای ویژه «جنبش فتح» ثبت و اعلام می شد. این همه در حالی بود که امام صدر، حتی وقتی در سخت ترین روزهای تابستان ۱۳۵۵ از سوی احزاب چپ لبنانی، فلسطینی و متأسفانه برخی اطرافیان امام راحل به کوتاهی یا ضدیت با نهضت مقاومت فلسطینی متهم گردید، هرگز در صدد دفاع از خود بر نیامد، و هیچ گاه بیلان خدمات خود به نهضت مقاومت مردم فلسطین را به رخ کسی نکشید.
\r\n\r\nبدون تردید زیباترین صحنه ظهور اخلاص امام صدر، موضع ایشان درباره انقلاب اسلامی ایران است. این بزرگوار پانزده خرداد سال ۱۳۴۲ و البته به تعبیر بزرگانی چون آیت الله موسوی اردبیلی از سال ها پیش از آن، در زمره نزدیک ترین یاران امام خمینی و در خدمت آرمان انقلاب قرار داشته است. با این حال اگر امام صدر در تمامی این سال ها و حتی تا امروز توسط برخی محافل به بی مهری نسبت به انقلاب متهم شده است، تنها به این سبب است که ایشان هرگز خدمات خود به انقلاب را در بوق و کرنا نکرد، و هرگز از این بابت منتی بر کسی نگذاشت.
\r\n\r\nمتأسفانه بسیاری از مردم خوب ما هنوز نمی دانند که دو هفته پس از دستگیری امام خمینی در خرداد سال ۱۳۴۲، امام صدر سفری طولانی به اروپا و شمال آفریقا کرد تا از طریق پاپ، شیخ شلتوت و شخصیت های برجسته کشورهای مزبور، رژیم شاه را برای آزادی حضرت امام تحت فشار قرار دهد. آنان نمی دانند که وقتی امام خمینی در پایان سفر سه ماهه امام صدر از زندان به منزل قیطریه انتقال یافت، آیت الله خویی در جلسه ای اظهار داشتند که این آزادی بیش از هر چیز مرهون سفر آقای صدر بوده است. مردم ما نمی دانند که در ماجرای تبعید امام بزرگوار به ترکیه، امام صدر از طریق واتیکان و الأزهر به شدت تلاش کرد تا حضرت امام با سلامت به نجف اشرف منتقل شود. آنان نمی دانند که اولین مصاحبه امام خمینی با مطبوعات جهان که در روزنامه لوموند به چاپ رسید، با طراحی امام صدر و توسط لوسین جرج خبرنگار فرانسوی آن روزنامه در بیروت انجام گرفت، که از مریدان آقای صدر بود و سال ها پیش از آن نزد ایشان اسلام آورده بود. مردم ما نمی دانند که امام صدر ماه ها پیش از پیروزی انقلاب، برای تنظیم روابط آن با جهان عرب همت گماشت، و در آخرین دیدار خود با امیر عبدالله که یک ساعت به طول انجامید، تنها ۱۰ دقیقه به مسائل لبنان و ۵۰ دقیقه به انقلاب اسلامی ایران اختصاص داد. آنان نمی دانند که اگر مبارزان ایرانی در کشورهای پلیسی سوریه و لبنان به راحتی علیه رژیم شاه فعالیت و حتی علناً سلاح جابجا می کردند، تنها به واسطه اعتبار و موقعیت امام صدر بوده است. افرادی چون محمد منتظری و جلال الدین فارسی در حالی سال ها در مورد بی مهری امام صدر به انقلاب داد سخن سر دادند و قلم فرسایی کردند، که زیر چ تر امنیتی آن بزرگوار قرار داشتند، و مهم تر آنکه حتی یک بار نیز دفاعی از جانب ایشان دیده نشد.
\r\n\r\n\r\n\r\n۳. فساد ناپذیری
\r\n\r\nیکی از درخشان ترین نقاط زندگی امام صدر، که امروز اهمیت آن را به خوبی حس می کنیم، فسادناپذیری ایشان بود. امام صدر هم خود کمترین نقطه ضعفی نداشت، هم خانواده اش را چنان تربیت کرده بود که کوچک ترین موردی از آنان مشاهده نشد، و هم مؤ سسات فرهنگی، اجتماعی و حتی مقاومت لبنانی وابسته به ایشان هرگز به رانت ها و تجارت های آن چنانی آلوده نگشتند.
\r\n\r\nکافی است بدانیم که این بزرگوار سال ها ریاست مجلس اعلای شیعیان را بر عهده داشت، و در حالی که همگنان ایشان چون مفتی اهل سنت و پاتریارک مسیحیان مارونی حقوقی معادل حقوق رئیس جمهور لبنان دریافت می کردند، نه تنها امام حتی لیره ای برداشت نکرد، بلکه خانواده محترم ایشان نیز پس از غیبتش، به رغم آنکه ریاست مجلس اعلای شیعیان تا امروز به نام ایشان باقی مانده است، ترجیح داد تا همان رویه را ادامه دهد. شاید در خود لبنان کمتر کسی باشد که بداند، طایفه شیعه که قانون مجلس آن را خود امام صدر تنظیم کرد، تنها طایفه مذهبی آن کشور است که رئیس آن در لوایح بودجه سالانه ردیف حقوقی ندارد. جالب آنکه دو سال پیش وزیر دارایی کنونی لبنان برای مسئول امور مالی مجلس شیعیان فاش ساخت که به دستور شارل حلو رئیس جمهور اسبق لبنان، که یکی از دوستداران مسیحی امام صدر بوده است، علی رغم می ل و اطلاع آن بزرگوار، حسابی به نام ایشان در یکی از بانک های لبنان باز، و از اولین روز تأسیس مجلس اعلای شیعیان تا امروز، حقوق ماهانه ریاست مجلس در آن واریز گردید. پیشنهاد وزیر مزبور آن بود تا خانواده محترم امام، که زندگی بسیار ساده ای را می گذراند، از آن حساب استفاده کند. اما وقتی این پیام توسط مرحوم آیت الله شمس الدین به آن خانواده محترم منتقل گردید، آنان ضمن قدردانی ترجیح دادند تا همان طور که خود امام مقرر ساخته بود، سادگی زندگی خود را با همان رویه سابق ادامه دهند.
\r\n\r\nامام صدر در طول دوران خدمت خود در لبنان نه منزلی داشت، نه قطعه زمینی، و نه ثروتی که در بانک های لبنان یا خارج آن اندوخته باشد. ایشان همان طور که پیش بینی کرده بود، از مادیات زندگی جز مقداری قرض و دیون برای فرزندان خود چیزی باقی نگذاشت. خانواده محترم امام صدر امروز در خانه ای استیجاری در یکی از محله های حومه جنوبی بیروت زندگی می کند، و مؤ سسات فرهنگی و اجتماعی وابسته به آن بزرگوار چون معدود مؤ سسات مشابه سالم موجود، با سختی امورات خود را اداره می کنند.
\r\n\r\nهیچ گاه فراموش نمی کنم که وقتی سه سال پیش فرزند ارشد امام در آستانه بازگشت از ایران به لبنان قرار گرفت، به واسطه نیاز مالی کتابخانه شخصی خود را در معرض فروش گزارد. باز فراموش نمی کنم که وقتی سال گذشته خانواده محترم امام صدر از برخی بزرگان خاندان صدر برای حضور در کنفرانس کلمه سواء دعوت به عمل آوردند، ضمن ابراز خوشوقتی از پذیرایی آنان در منزل امام در بیروت، بزرگوارانه پوزش خواستند که نمی توانند هزینه پرواز آنان به لبنان را متقبل شوند.
\r\n\r\nامام صدر در حالی مقاومت لبنان را در اوایل دهه ۵۰ شمسی تأسیس کرد، که به ازای هر ده رزمنده مقاومت تنها یک سلاح کلاشینکف وجود داشت. جوانان مقاومت نه تنها حقوق ماهانه دریافت نمی کردند، بلکه حتی از لباس رزم و پوتین مناسب جهت در نوردیدن کوه های صعب العبور و سفیدپوش منطقه جبل عامل محروم بودند. خانواده هایی که جوانان آنان در عملیات مقاومت در برابر حملات اسرائیل به شهادت رسیدند، هرگز از امام صدر کمک مالی دریافت نکردند. چه آن بزرگوار امکاناتی نداشت که بتواند برای رزمندگان مقاومت مقرری قرار دهد و بنیادهایی را برای رسیدگی به امور جانبازان و خانواده های شهدا تشکیل دهد. فضایی که در زمان امام صدر بر جامعه شیعه و مقاومت لبنانی حاکم بود، مملو از عشق بود و فقر و جهاد و شهادت. از همین رو نیز سعد حداد در مصاحبه ای با تلویزیون اسرائیل هشدار داده بود که «در نوار امنیتی جنوب لبنان با همه گروه ها و احزاب لبنانی و فلسطینی کنار آمده است، جز با جوانان مقاومت پیروی امام موسی صدر»!
\r\n\r\nبدون تردید امام صدر از معدود رهبران اسلامی است که از خود، خانواده، مؤ سسات و مقاومتش، جز خدمت به مردم خاطره ای در اذهان باقی نمانده است، و همان طور که هیچ یک از دشمنان ایشان هرگز ادعا نکردند، کمترین بار مالی از جانب آنان بر دوش مردم و جامعه سنگینی نکرده است.
\r\n\r\n
","content_source":"","content_url":"","content_columns":"0","content_date_start":"2015-06-13 09:29:00","content_date_finish":"2015-06-13 09:29:00","content_date_register":"2015-05-26 09:48:04","content_date_last_edit":"2019-10-08 15:24:51","content_show_img":"1","content_show_details":"0","content_show_related_img":"0","content_show_slider":"0","content_show_title_slider":"0","content_comment":"1","content_score":"0","content_recorded":"0","content_confirmed":"0","content_status":"1","content_kind":"0","tag_id":"15231","tag_word":"امام موسی صدر,شرح صدر موسی,اخلاق سیاسی,دکتر محسن کمالیان,محسن کمالیان","tag_service":"0","tag_total":"32","tag_soundex":"","attach_token":3691879364,"attach_date_register":"2015-06-13 13:41:41","attach_id":13019,"attach_file_ext":"jpg","attach_file_header":"image/jpeg","attach_img_type":"2","attach_img_width":"5216","attach_img_height":"3448","attach_file_media":"1","attach_show_watermark":"0","score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"visit_count":"16010","visit_date_last":"2026-05-27 01:21:43","attach_title":"امام موسی صدر","node_title":"السابقون","ot_node_left_right":"[{\"node_id\":493, \"left\":16, \"right\":17}]","node_number":"5","allowable_node":"5","img_src":"./cache/5/attach/201506/13019_3691879364_5216_3448.jpg"}]] ![](\"/file/5/attach/201506/13007_3488732666.jpg\")