[[{"content_id":10280,"domain_id":"0","lang_id":"fa","portal_id":"5","owner_id":"370","user_id":"1","view_accesslevel_id":"1","edit_accesslevel_id":"1","delete_accesslevel_id":"1","editor_id":"405","content_title":"همزیستی اسلامی در مذهب حنبلی","content_number":"0","content_date_event":"2014-06-05 12:43:17","content_summary":"امام احمد، در زمان متوکل که به دشمنی با اهل بیت شهرت داشت، از علی بن ابی طالب دفاع می کرد. وی در حق ایشان و اهل بیت گفته است: «خلافت زینب بخش علی نبود، بلکه علی آن را زینت می بخشید».","content_summary_fill":"1","content_body":"مسفر بن علی قحطانی \r\n\r\nاستادیار اصول فقه در دانشگاه ملک فهد عربستان سعودی \r\n\r\n \r\n\r\nبه نظر می آید که نیاز کنونی به همزیستی مذهبی با رجوع به میراث فقهی سترگی که سلف، برای ما بر جای گذاشته است، بر آورده نخواهد شد. البته نباید اهمیت این میراث را در اجتهاد و پیروی از قواعد آن، فراموش کرد، اما به اعتقاد من، برای حل این مشکل رجوع به قواعد همزیستی سلف، که برای پیروانشان به ارث گذاشته اند، مهم می نماید. \r\n\r\nلذا علی رغم وجود اختلافات عمیق در فروع، دلایل بسیاری بر لزوم وحدت و تقارب میان مذاهب، در ذهن نسل های بعد دلالت می کند و مهر تاییدی بر ضرورت تاسیس ادبیات همزیستی، فقه گفتگو و دوری دلها از تفرقه می زند. \r\n\r\nپیگیری مجدانه این مسأله، در آینده به کسب نتایج بزرگی منجر خواهد شد. این نتایج بزرگ را می توان در محیطی آرام که اختلاف و چندگانگی نظرات استقبال می کند و آن را به به زوال مهربانی و دانش تبدیل نمی کند، خلاصه کرد. \r\n\r\n \r\n\r\nشبهه افراط حنابله در دشمنی با دیگران \r\n\r\nحنابله همان اتباع مذهب حنبلی هستند. آن ها فقها، علمای امت و دارای جایگاهی نیک در این دین الهی، هستند. این نام بر آن ها نهاده شد زیرا آنان منسوب به امام و پیشوایشان، امام احمد بن محمد بن حنبل شیبانی، هستند. \r\n\r\nتاریخ حنابله، تاریخی درخشان و غرور آمیز است. در گذشته و تا کنون، در مقابل فساد، ظلم و یاری نرساندن به سلطان ایستاده اند. امر به معروف و نهی از منکر می کنند، سنت را تبلیغ و با بدعت ها، سر ستیز دارند. در برابر معتزله در مسائل تأویل و در برابر شیعه در خصوص صحابه و انکار بعضی سنن ایستادند. آنها همچنین با اشعری ها، جنگ های کلامی دراز مدتی داشته اند. \r\n\r\nهمزیستی میان حنابله و دیگر مذاهب \r\n\r\nکاملا مشهود است که اصول حنابله همانند دیگر مذاهب چهارگانه و بعضی از مجتهدان مستقل بر پایه گفته های صحابه، مصالح، سد ذرائع و ... استوار است. این به معنای این است با وجود چندی تفاوت در آرا در خصوص بعضی قواعد اصولی و فروع فقهی، به صورت کلی در اصول توافق نظر وجود دارد. \r\n\r\nدر طول سالها و با ظهور و رواج فقه امامان اربعه، در نهایت مذاهب و شیوه اجتهادی این امامان، چراغ هدایتی برای امامان و مجتهدانی شد که بعد ها پا به عرصه علم و پژوهش نهادند. \r\n\r\nمی توان گفت که روش های فقهی اجتهاد، از قرن دوم تاسیس و تا نیمه قرن چهارم، اصول کلی آن در اجتهاد و استنباط به ثبات لازم دست یافت. \r\n\r\nرابطه احمد بن حنبل با ائمه مذاهب \r\n\r\nامام احمد نزد بسیاری از فقهای بزرگ همچون أبو یوسف، شاگرد أبو حنیفه نعمان درس دید. وی نزد امام شافعی تلمذ کرد و با وی مصاحبت داشت. در محضر سفیان بن عیینه، ابن علیه، ابن مبارک و عبد الرزاق صنعانی نیز حضور یافت. این تنوع، بر روابط معرفتی و فقهی امام احمد و بزرگان دیگر مذاهب مهر تایید می زند. \r\n\r\nهمزیستی فقهی میان حنابله و پیروان دیگر مذاهب \r\n\r\nمسأله همزیستی فقهی میان حنابله و پیروان دیگر مذاهب، شاهد فراز و نشیب های بسیاری بوده است. مهم ترین دلایل این مسأله عبارت اند از: \r\n\r\n1- ایجاد بعد سیاسی در اختلافات و ورود آن به دایره قدرت که در نتیجه نفوذ بعضی از فقها در نظام سلطه افزایش و به همین ترتیب نفوذ مخالفان آنان کاهش می یافت. \r\n\r\n2- تبدیل اختلافات فقهی به جدایی های اعتقادی که باعث شد، به پیشانی کسانی که با آن ها اختلافاتی فقهی وجود داشت، مهر گمراهی و بدعت سازی زده شود. این مسأله باعث شد که در دوران کشمکش میان حنابله و معتزله و همچنین در دوران نزاع میان حنابله و اشاعره، چراغ فروزان همزیستی، کمسو گردد. \r\n\r\n3- نبود علمای بزرگی که پیروان با رجوع به آنان، از گسترش کشمکش و تحول آن به درگیری های خونین جلوگیری کنند بلکه تنها سکوت علما و یا حمایت آنان از این درگیری ها ثبت شده است. فقهای بزرگ اهل حکمت اما این اعمال را کاملا محکوم می کردند. \r\n\r\n4- گسترش تعصب مذهبی در قرن های چهارم و پنجم به ویژه در عراق. \r\n\r\nدر آن شرایط، بعضی از مناطق تبدیل به صحنه جنگ و درگیری میان عوام متعصب نسبت به امامان و مذاهب شان شد. \r\n\r\nابن اثیر می گوید: در سال 323 هجری، حنابله قدرت گرفتند، اگر شرابی می دیدند آن را بر زمین می ریختند، اگر زن آواز خوانی می یافتند، او را کتک می زدند و وسیله طرب را می شکستند. کسب و کار مردم را به هم ریختند، مردان را اگر با زنان یا کودکان می دیدند، از رابطه آنان می پرسیدند و اگر پاسخی قانع کننده، نمی شنیدند، مظنون را می زدند و به سوی شرطه می بردند و علیه او، به فاحشه گری شهادت می دادند. اینگونه بود که بغداد را به هرج و مرج کشاندند. \r\n\r\nسوالی که هم اکنون مطرح می شود این است که آیا تمامی حنابله اینگونه متشدد و سخت گیر بوده اند؟ پاسخ این است که حنابله ای که اینگونه به شدت در حسابرسی توصیف شده اند، تمامی پیروان این مذهب را شامل نمی-شوند. \r\n\r\nبیش از 27 کتاب با موضوع شخصیت شناسی حنابله در مناطق مختلف اسلامی از جمله حجاز، عراق، شام، فلسطین، مصر، نجد و ... تالیف شده است و در این تالیفات، آن ها اینگونه سخت گیر، توصیف نشده اند. \r\n\r\nاز سوی دیگر حنابله به سبب دفاع از اعتقادات اهل سنت، دچار بلاها و سختی های سیاسی متعددی شدند و حکومت، آن ها را آزار و اذیت کرده و حمله تبلیغاتی سختی علیه شان به راه انداخته بودند. احتمال می رود برخی از این رفتارهای افراط گرایانه، عکس العملی به این سختی ها باشد. \r\n\r\nدرهم آمیختگی تجدیدگرایانه میان حنابله و بعضی فقها \r\n\r\nاین درهم آمیختگی و یگانگی اصلاح خواهانه، در برخی دوره های تاریخی شکل گرفته است. هنگامی که شیخ الإسلام ابن تیمیه گروهی از تجدیدگرایان اصلاح خواه در زمینه فقه را گردهم آورد، آنها تلاش های مفیدی در زمینه حفظ سنت، رها کردن تعصب و تالیفات مبتکرانه ذیل چندین موضوع، از خود بروز دادند. \r\n\r\nمقصود از افراد تحت تاثیر ابن تیمیه، کسانی چون ذهبی، ابن کثیر، ابن قیم، ابن حجر و ... است که با وجود تفاوت مذهبی با ابن تیمیه همگی به مکتب او منسوب می شوند. \r\n\r\nدر دوره کنونی، اندیشه تقریب میان مذاهب با هدف کاهش تعصب و ساخت زیربنای ارتباط و وحدت میان مسلمانان مطرح شده است. این تفکر اما، تاکنون در حصار نظریات و در ذهن فرهیختگان محدود مانده و به میدان فقه و تدریس وارد نگشته است. \r\n\r\nهمچنین گروهی نسبت به این گونه ابتکار عمل ها ابراز شک و نگرانی می-کنند. \r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\nمواضع حنابله نسبت به شیعیان \r\n\r\nاحمد بن حنبل شروع به جمع آوری سنن و سخنان صحابه پیامبر کرد و خواست از این راه مردم را از گمراهی دور بدارد. در این زمینه ناچار بود که سخنان امام علی بن ابی طالب را جمع آوری کند و در این زمینه اهمیت نمی داد که کسی او را به تشیع، یا تمایل به علویان متهم کند. \r\n\r\nدر واقع نیز او شیعه نبود و میلی نیز به علویان نداشت اما برای او محرز شده بود که امام علی در خلافت، حقانیت بیشتری نسبت به معاویه داشت و معاویه ستم کار بود. \r\n\r\nامام احمد، در زمان متوکل که به دشمنی با اهل بیت شهرت داشت، از علی بن ابی طالب دفاع می کرد. وی در حق ایشان و اهل بیت گفته است: «خلافت زینب بخش علی نبود، بلکه علی آن را زینت می بخشید». وی همچنین گفته است: «برای هیچ یک از صحابه همانند علی بن ابی طالب فضیلت ذکر نشده است.» \r\n\r\nالبته نباید تصور کرد که مواضع حنابله نسبت به شیعیان همیشه همراهی و موافقت بوده است. امام احمد با وجود صراحت در مدح اهل بیت و پذیرش سختی های سیاسی حاصله از اینگونه مواضع، بعضا در مسائلی مخالفت خود را با شیعیان بیان کرده است. وی بر خلاف شیعیان با قیام نظامی علیه حاکم مخالف بود. همچنین در بسیاری از مسائل اعتقادی در خصوص صحابه، الهیات، ولایت و ... با آنان موافق نبود. \r\n\r\nمواضع حنابله در قبال صوفیان \r\n\r\nحنابله و در راس آنها امام احمد، مواضع روشنی نسبت به صوفیان داشتند که به دو شکل نمود یافته است: \r\n\r\n1- مخالفت با بعضی اقدامات صوفیانه که همراه با وجد و شعفی گنوستیک است. \r\n\r\n2- تایید تصوف مقید به أصول شرعی و اعتقادی. \r\n\r\nبرای مثال می توان به مدح «بِشر» پابرهنه توسط امام احمد اشاره کرد. وی از جمعه صوفیان معروف در کتب تاریخی است. \r\n\r\nنتیجه گیری \r\n\r\nاختلاف کلامی در خصوص عقاید باعث افزایش علمای اعتقادی و ایجاد رشته های تخصصی مختلف شد. وظیفه این رشته های کلامی، پژوهش درباره اعتقادات و صیانت از آن بود. این مساله باعث به وجود آمدن گستره معرفتی وسیعی شد که فقه را با رویکردی اعتقادی سنجیده و مستجدات را با نگرشی جدلی – کلامی بررسی می کند. \r\n\r\nدر نتیجه مردم از نظر جایگاه اخروی و نه از جهت اعمال دنیوی، طبقه بندی شده و فتاوای توحیدی و فقه اعتقادی باعث ظهور بسیاری از پدیده های منفی در صحنه جهان اسلام شد. \r\n\r\nمهمترین این پدیده ها را می توان اینگونه برشمرد: \r\n\r\n1- بررسی اختلاف فقهی بر اساس اعتقاد افراد به آرای مختلف. این مساله حتی اگر مسائل فقهی، عملی باشند نیز صورت می گیرد که باعث می شود مخالف، در یکی از دایره های بدعت یا کفر قرار گیرد. \r\n\r\n2- استحکام هر چه بیشتر ایده تقسیم دین به أصول و فروع هنگام حکم کردن بر شخص مخالف. این از جمله نتایج خلط میان فقه و اعتقادات به شمار می آید. \r\n\r\n3- سوم: تاثیر تفکر اعتقادی بر نگرش فقهی از نظر شدت و قطعیت در تحریم. این در حالی است که شاهدیم سلف امت، در اطلاق تحریم احتیاط می کردند. \r\n\r\nمشکلاتی که در سطور قبل ذکر آن رفت و سایر نکات منفی موجود، باعث شد ضرورت بازنگری در رویکرد فقهی و ورود مباحث اعتقادی به فقه روشن شود. در خصوص اجتهاد، باید میان امور کلی و ثابت در شرع و اموری که قابلیت بازنگری و تعدد دیدگاه ها در آن وجود دارد، تفاوت قائل شد. برداشتن این گام باعث خواهد شد که محیط فقهی معتدل و پذیرای آرای مختلف شکل گرفته و در نتیجه با از بین رفتن افراط در سخت گیری، گسترش علمی و معرفتی باعث شود بسیرای از معضلات تمدنی ما حل گردد. \r\n\r\n ","content_html":"مسفر بن علی قحطانی
\r\n\r\nاستادیار اصول فقه در دانشگاه ملک فهد عربستان سعودی
\r\n\r\n
\r\n\r\nبه نظر می آید که نیاز کنونی به همزیستی مذهبی با رجوع به میراث فقهی سترگی که سلف، برای ما بر جای گذاشته است، بر آورده نخواهد شد. البته نباید اهمیت این میراث را در اجتهاد و پیروی از قواعد آن، فراموش کرد، اما به اعتقاد من، برای حل این مشکل رجوع به قواعد همزیستی سلف، که برای پیروانشان به ارث گذاشته اند، مهم می نماید.
\r\n\r\nلذا علی رغم وجود اختلافات عمیق در فروع، دلایل بسیاری بر لزوم وحدت و تقارب میان مذاهب، در ذهن نسل های بعد دلالت می کند و مهر تاییدی بر ضرورت تاسیس ادبیات همزیستی، فقه گفتگو و دوری دلها از تفرقه می زند.
\r\n\r\nپیگیری مجدانه این مسأله، در آینده به کسب نتایج بزرگی منجر خواهد شد. این نتایج بزرگ را می توان در محیطی آرام که اختلاف و چندگانگی نظرات استقبال می کند و آن را به به زوال مهربانی و دانش تبدیل نمی کند، خلاصه کرد.
\r\n\r\n
\r\n\r\nشبهه افراط حنابله در دشمنی با دیگران
\r\n\r\nحنابله همان اتباع مذهب حنبلی هستند. آن ها فقها، علمای امت و دارای جایگاهی نیک در این دین الهی، هستند. این نام بر آن ها نهاده شد زیرا آنان منسوب به امام و پیشوایشان، امام احمد بن محمد بن حنبل شیبانی، هستند.
\r\n\r\nتاریخ حنابله، تاریخی درخشان و غرور آمیز است. در گذشته و تا کنون، در مقابل فساد، ظلم و یاری نرساندن به سلطان ایستاده اند. امر به معروف و نهی از منکر می کنند، سنت را تبلیغ و با بدعت ها، سر ستیز دارند. در برابر معتزله در مسائل تأویل و در برابر شیعه در خصوص صحابه و انکار بعضی سنن ایستادند. آنها همچنین با اشعری ها، جنگ های کلامی دراز مدتی داشته اند.
\r\n\r\nهمزیستی میان حنابله و دیگر مذاهب
\r\n\r\nکاملا مشهود است که اصول حنابله همانند دیگر مذاهب چهارگانه و بعضی از مجتهدان مستقل بر پایه گفته های صحابه، مصالح، سد ذرائع و ... استوار است. این به معنای این است با وجود چندی تفاوت در آرا در خصوص بعضی قواعد اصولی و فروع فقهی، به صورت کلی در اصول توافق نظر وجود دارد.
\r\n\r\nدر طول سالها و با ظهور و رواج فقه امامان اربعه، در نهایت مذاهب و شیوه اجتهادی این امامان، چراغ هدایتی برای امامان و مجتهدانی شد که بعد ها پا به عرصه علم و پژوهش نهادند.
\r\n\r\nمی توان گفت که روش های فقهی اجتهاد، از قرن دوم تاسیس و تا نیمه قرن چهارم، اصول کلی آن در اجتهاد و استنباط به ثبات لازم دست یافت.
\r\n\r\nرابطه احمد بن حنبل با ائمه مذاهب
\r\n\r\nامام احمد نزد بسیاری از فقهای بزرگ همچون أبو یوسف، شاگرد أبو حنیفه نعمان درس دید. وی نزد امام شافعی تلمذ کرد و با وی مصاحبت داشت. در محضر سفیان بن عیینه، ابن علیه، ابن مبارک و عبد الرزاق صنعانی نیز حضور یافت. این تنوع، بر روابط معرفتی و فقهی امام احمد و بزرگان دیگر مذاهب مهر تایید می زند.
\r\n\r\nهمزیستی فقهی میان حنابله و پیروان دیگر مذاهب
\r\n\r\nمسأله همزیستی فقهی میان حنابله و پیروان دیگر مذاهب، شاهد فراز و نشیب های بسیاری بوده است. مهم ترین دلایل این مسأله عبارت اند از:
\r\n\r\n1- ایجاد بعد سیاسی در اختلافات و ورود آن به دایره قدرت که در نتیجه نفوذ بعضی از فقها در نظام سلطه افزایش و به همین ترتیب نفوذ مخالفان آنان کاهش می یافت.
\r\n\r\n2- تبدیل اختلافات فقهی به جدایی های اعتقادی که باعث شد، به پیشانی کسانی که با آن ها اختلافاتی فقهی وجود داشت، مهر گمراهی و بدعت سازی زده شود. این مسأله باعث شد که در دوران کشمکش میان حنابله و معتزله و همچنین در دوران نزاع میان حنابله و اشاعره، چراغ فروزان همزیستی، کمسو گردد.
\r\n\r\n3- نبود علمای بزرگی که پیروان با رجوع به آنان، از گسترش کشمکش و تحول آن به درگیری های خونین جلوگیری کنند بلکه تنها سکوت علما و یا حمایت آنان از این درگیری ها ثبت شده است. فقهای بزرگ اهل حکمت اما این اعمال را کاملا محکوم می کردند.
\r\n\r\n4- گسترش تعصب مذهبی در قرن های چهارم و پنجم به ویژه در عراق.
\r\n\r\nدر آن شرایط، بعضی از مناطق تبدیل به صحنه جنگ و درگیری میان عوام متعصب نسبت به امامان و مذاهب شان شد.
\r\n\r\nابن اثیر می گوید: در سال 323 هجری، حنابله قدرت گرفتند، اگر شرابی می دیدند آن را بر زمین می ریختند، اگر زن آواز خوانی می یافتند، او را کتک می زدند و وسیله طرب را می شکستند. کسب و کار مردم را به هم ریختند، مردان را اگر با زنان یا کودکان می دیدند، از رابطه آنان می پرسیدند و اگر پاسخی قانع کننده، نمی شنیدند، مظنون را می زدند و به سوی شرطه می بردند و علیه او، به فاحشه گری شهادت می دادند. اینگونه بود که بغداد را به هرج و مرج کشاندند.
\r\n\r\nسوالی که هم اکنون مطرح می شود این است که آیا تمامی حنابله اینگونه متشدد و سخت گیر بوده اند؟ پاسخ این است که حنابله ای که اینگونه به شدت در حسابرسی توصیف شده اند، تمامی پیروان این مذهب را شامل نمی-شوند.
\r\n\r\nبیش از 27 کتاب با موضوع شخصیت شناسی حنابله در مناطق مختلف اسلامی از جمله حجاز، عراق، شام، فلسطین، مصر، نجد و ... تالیف شده است و در این تالیفات، آن ها اینگونه سخت گیر، توصیف نشده اند.
\r\n\r\nاز سوی دیگر حنابله به سبب دفاع از اعتقادات اهل سنت، دچار بلاها و سختی های سیاسی متعددی شدند و حکومت، آن ها را آزار و اذیت کرده و حمله تبلیغاتی سختی علیه شان به راه انداخته بودند. احتمال می رود برخی از این رفتارهای افراط گرایانه، عکس العملی به این سختی ها باشد.
\r\n\r\nدرهم آمیختگی تجدیدگرایانه میان حنابله و بعضی فقها
\r\n\r\nاین درهم آمیختگی و یگانگی اصلاح خواهانه، در برخی دوره های تاریخی شکل گرفته است. هنگامی که شیخ الإسلام ابن تیمیه گروهی از تجدیدگرایان اصلاح خواه در زمینه فقه را گردهم آورد، آنها تلاش های مفیدی در زمینه حفظ سنت، رها کردن تعصب و تالیفات مبتکرانه ذیل چندین موضوع، از خود بروز دادند.
\r\n\r\nمقصود از افراد تحت تاثیر ابن تیمیه، کسانی چون ذهبی، ابن کثیر، ابن قیم، ابن حجر و ... است که با وجود تفاوت مذهبی با ابن تیمیه همگی به مکتب او منسوب می شوند.
\r\n\r\nدر دوره کنونی، اندیشه تقریب میان مذاهب با هدف کاهش تعصب و ساخت زیربنای ارتباط و وحدت میان مسلمانان مطرح شده است. این تفکر اما، تاکنون در حصار نظریات و در ذهن فرهیختگان محدود مانده و به میدان فقه و تدریس وارد نگشته است.
\r\n\r\nهمچنین گروهی نسبت به این گونه ابتکار عمل ها ابراز شک و نگرانی می-کنند.
\r\n\r\n\r\n\r\nمواضع حنابله نسبت به شیعیان
\r\n\r\nاحمد بن حنبل شروع به جمع آوری سنن و سخنان صحابه پیامبر کرد و خواست از این راه مردم را از گمراهی دور بدارد. در این زمینه ناچار بود که سخنان امام علی بن ابی طالب را جمع آوری کند و در این زمینه اهمیت نمی داد که کسی او را به تشیع، یا تمایل به علویان متهم کند.
\r\n\r\nدر واقع نیز او شیعه نبود و میلی نیز به علویان نداشت اما برای او محرز شده بود که امام علی در خلافت، حقانیت بیشتری نسبت به معاویه داشت و معاویه ستم کار بود.
\r\n\r\nامام احمد، در زمان متوکل که به دشمنی با اهل بیت شهرت داشت، از علی بن ابی طالب دفاع می کرد. وی در حق ایشان و اهل بیت گفته است: «خلافت زینب بخش علی نبود، بلکه علی آن را زینت می بخشید». وی همچنین گفته است: «برای هیچ یک از صحابه همانند علی بن ابی طالب فضیلت ذکر نشده است.»
\r\n\r\nالبته نباید تصور کرد که مواضع حنابله نسبت به شیعیان همیشه همراهی و موافقت بوده است. امام احمد با وجود صراحت در مدح اهل بیت و پذیرش سختی های سیاسی حاصله از اینگونه مواضع، بعضا در مسائلی مخالفت خود را با شیعیان بیان کرده است. وی بر خلاف شیعیان با قیام نظامی علیه حاکم مخالف بود. همچنین در بسیاری از مسائل اعتقادی در خصوص صحابه، الهیات، ولایت و ... با آنان موافق نبود.
\r\n\r\nمواضع حنابله در قبال صوفیان
\r\n\r\nحنابله و در راس آنها امام احمد، مواضع روشنی نسبت به صوفیان داشتند که به دو شکل نمود یافته است:
\r\n\r\n1- مخالفت با بعضی اقدامات صوفیانه که همراه با وجد و شعفی گنوستیک است.
\r\n\r\n2- تایید تصوف مقید به أصول شرعی و اعتقادی.
\r\n\r\nبرای مثال می توان به مدح «بِشر» پابرهنه توسط امام احمد اشاره کرد. وی از جمعه صوفیان معروف در کتب تاریخی است.
\r\n\r\nنتیجه گیری
\r\n\r\nاختلاف کلامی در خصوص عقاید باعث افزایش علمای اعتقادی و ایجاد رشته های تخصصی مختلف شد. وظیفه این رشته های کلامی، پژوهش درباره اعتقادات و صیانت از آن بود. این مساله باعث به وجود آمدن گستره معرفتی وسیعی شد که فقه را با رویکردی اعتقادی سنجیده و مستجدات را با نگرشی جدلی – کلامی بررسی می کند.
\r\n\r\nدر نتیجه مردم از نظر جایگاه اخروی و نه از جهت اعمال دنیوی، طبقه بندی شده و فتاوای توحیدی و فقه اعتقادی باعث ظهور بسیاری از پدیده های منفی در صحنه جهان اسلام شد.
\r\n\r\nمهمترین این پدیده ها را می توان اینگونه برشمرد:
\r\n\r\n1- بررسی اختلاف فقهی بر اساس اعتقاد افراد به آرای مختلف. این مساله حتی اگر مسائل فقهی، عملی باشند نیز صورت می گیرد که باعث می شود مخالف، در یکی از دایره های بدعت یا کفر قرار گیرد.
\r\n\r\n2- استحکام هر چه بیشتر ایده تقسیم دین به أصول و فروع هنگام حکم کردن بر شخص مخالف. این از جمله نتایج خلط میان فقه و اعتقادات به شمار می آید.
\r\n\r\n3- سوم: تاثیر تفکر اعتقادی بر نگرش فقهی از نظر شدت و قطعیت در تحریم. این در حالی است که شاهدیم سلف امت، در اطلاق تحریم احتیاط می کردند.
\r\n\r\nمشکلاتی که در سطور قبل ذکر آن رفت و سایر نکات منفی موجود، باعث شد ضرورت بازنگری در رویکرد فقهی و ورود مباحث اعتقادی به فقه روشن شود. در خصوص اجتهاد، باید میان امور کلی و ثابت در شرع و اموری که قابلیت بازنگری و تعدد دیدگاه ها در آن وجود دارد، تفاوت قائل شد. برداشتن این گام باعث خواهد شد که محیط فقهی معتدل و پذیرای آرای مختلف شکل گرفته و در نتیجه با از بین رفتن افراط در سخت گیری، گسترش علمی و معرفتی باعث شود بسیرای از معضلات تمدنی ما حل گردد.
\r\n\r\n
","content_source":"","content_url":"","content_columns":"0","content_date_start":"2014-06-05 12:43:17","content_date_finish":"2014-06-05 12:43:17","content_date_register":"2014-06-05 12:54:04","content_date_last_edit":"2019-12-21 19:02:36","content_show_img":"1","content_show_details":"0","content_show_related_img":"0","content_show_slider":"0","content_show_title_slider":"0","content_comment":"1","content_score":"0","content_recorded":"0","content_confirmed":"0","content_status":"1","content_kind":"0","tag_id":"11775","tag_word":"مسفر القحطانی,مسفر القحطانی,مسفر القحطانی,حنبلی,حنبلی,حنبلی,احمد بن حنبل,احمد بن حنبل,احمد بن حنبل,ترجمه,ترجمه,ترجمه,مقاله,مقاله,مقاله","tag_service":"0","tag_total":"1","tag_soundex":"","attach_token":2189933758,"attach_date_register":"2014-06-05 12:48:00","attach_id":10954,"attach_file_ext":"jpg","attach_file_header":"image/jpeg","attach_img_type":"2","attach_img_width":"800","attach_img_height":"533","attach_file_media":"1","attach_show_watermark":"0","score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"visit_count":"14111","visit_date_last":"2026-05-27 00:21:29","attach_title":"حنبلی","node_title":"برادری,برگزیده,وحدت در تاریخ","ot_node_left_right":"[{\"node_id\":459, \"left\":5, \"right\":6},{\"node_id\":468, \"left\":87, \"right\":88},{\"node_id\":830, \"left\":41, \"right\":42}]","node_number":"15","allowable_node":"15","img_src":"./cache/5/attach/201406/10954_2189933758_800_533.jpg"}]] ![](\"/file/5/attach/201406/10955_4063816892.jpg\")