در حال بارگذاری ...

آقای حاج سیدابوالحسن نواب به شوخی به ما می­گفتند بروید به جان ابوبکر بغدادی دعا کنید؛ اگر حرکت داعش را شروع نمی­کرد تا پنجاه سال دیگر علمای ما در حوزه، ضرورت ارتباط و تعامل با اهل سنت را درک نمی­کردند. ما سال‌های قبل از حرکت داعش، باید تلاش می­کردیم به علمای حوزه علمیه قم ضرورت مسئله وحدت را بقبولانیم...

مصاحبه کننده: محمد هادی کاظمی

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحامد علم‌الهدی، معاون امور ایران در مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، برای ما از غریبی تقریب بین علمای قوم و قم گفت و همه را به همکاری دعوت کرد. البته ایشان تحقق وحدت را به دست علمای قوم دانست و نگاه‌ها را به سمت معضل کنونی متوجه کرد. ضرورت تعامل در حوزه بدیهی است که صرف تصور آن، تصدیق را به همراه دارد و ظاهراً مشکل در تصورات طرفین است.

پیشینه ارتباط بین حوزه علمیه شیعه و مدارس علمیه اهل سنت چگونه بوده است؟

ارتباط و تعامل علمی این دو مدرسه به زمان شیخ مفید و شیخ طوسی، یعنی بیش از هزار سال پیش برمی­گردد که در بغداد و قبل از تأسیس حوزه نجف، ارتباط تنگاتنگی بوده است؛ به طوری که علمای شیعه گاهی برای طلاب اهل سنت تدریس می­کردند وگاهی هم در جلسه درس مدرسان اهل سنت حاضر می‌شدند. امروز هم بسیاری از کتب ادبیات عرب که در حوزه های شیعه تدریس می­شود، نویسنده شان اهل سنت بودند؛ مثلاً سیوطی و ابن‌هشام (نویسنده مغنی) و... اهل سنت بودند. اما به‌مرور، حوزه شیعه از اهل سنت مستقل شد و این تفکیک، این ارتباط و تعامل علمی را کم رنگ کرد.

اما از برکات انقلاب اسلامی، احیای ارتباط علمای شیعه و سنی است. البته قبل از انقلاب، در مناطقی که شیعه و سنی با هم بودند، ارتباط وجود داشته است؛ مثلاً آیت‌الله کفعمی در زاهدان به عنوان عالم و روحانی شیعی منطقه، با مولوی عبدالعزیز، در مناسبت­های مختلف دیدار داشته اند، اما ارتباط علمی و درسی نبوده است. بعد از انقلاب، دشمن تلاش کرد که جمهوری اسلامی را در جهان اسلام منزوی کند و به همین دلیل گاهی تبلیغ می‌کرد که این انقلاب، مربوط به شیعیان است؛ اما امام با این حرف مخالف بودند و می­گفتند انقلاب ما انقلاب اسلامی است. ما حتی در مجلس خبرگان اول که برای قانون اساسی تشکیل شده بود، مولوی هایی از اهل سنت داشتیم.

مجمع تقریب با مدارس علمیه اهل سنت ارتباط و تعامل داشته است؟

بله، مدارس اهل سنت با مجمع تقریب ارتباط دارند و مجمع، بین علمای اهل سنت به نیکی شناخته می­شود؛ البته ما فقط کار فرهنگی ­کرده‌ایم و کار اجرایی و مسئولیتی نداشتیم؛ اما در حال حاضر شورای برنامه‌ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت که متشکل از علمای شیعه و اهل سنت است، برای نظم دهی به برنامه های مدارس دینی اهل سنت در ایران تشکیل شده است. ارتباط ما با اهل سنت و علمای آنها اکنون هم وجود دارد، اما کم است و باید توسعه پیدا کند. باید طلاب شیعه از کتب اهل سنت آگاهی پیدا کنند. متأسفانه یک‌سری از شیعیان در ارتباط با اهل سنت مقاومت می­کنند؛ البته طلبه های جوان پذیرش بیشتری دارند و ضرورت تعامل و ارتباط را می­فهمند و با آنها بهتر می­توانیم گفت‌وگو کنیم؛ اما بعضی از علمای سنتی ما تصور می­کنند ما می­خواهیم بعضی منابع اهل سنت را در حوزه علمیه نفوذ بدهیم؛ در حالی که قصد ما از این ارتباطات این است که اطلاع و آگاهی مان از یکدیگر بالا برود.

آیا در میان معاونت­های مجمع تقریب، معاونت ویژه ای برای ارتباط با حوزه علمیه تعریف شده است؟

نه، نداریم؛ اما معاونت فرهنگی ما یا دفتر ما در قم، درحقیقت وظیفه برقراری ارتباط با حوزه علمیه قم را انجام می‌دهد. البته مؤسسه مذاهب اسلامی، سال­های اولی که در قم فعالیت داشت، آشکارا می­ آمدند و دفتر را سنگ‌باران می­کردند و شیشه های آن را می شکستند، اما امروزه زمینه پذیرش فراهم شده است. از زمان تشکیل مجمع تقریب، قدرت ما محدود بوده و طرفداران ما اندک بودند، اما اخیراً کمی هم­صدا و طرفدار پیدا کرده ایم. آقای حاج سیدابوالحسن نواب به شوخی به ما می­گفتند بروید به جان ابوبکر بغدادی دعا کنید؛ اگر حرکت داعش را شروع نمی­کرد تا پنجاه سال دیگر علمای ما در حوزه، ضرورت ارتباط و تعامل با اهل سنت را درک نمی­کردند. ما سال‌های قبل از حرکت داعش، باید تلاش می­کردیم به علمای حوزه علمیه قم ضرورت مسئله وحدت را بقبولانیم؛ اما اکنون بحمدالله خودشان داعیه دار هستند؛ مثلاً آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی خودشان سمینار ضد تکفیر برگزار می­کنند و علمای شیعه در آن حضور فعال دارند.

ضرورت تعامل را چه اندازه توانستید به حوزه علمیه اهل سنت و حوزه علمیه قم بقبولانید؟

ضرورت تعامل کاملاً بدیهی است و پذیرش از طرف حوزه‌های علمیه اهل سنت، به خاطر کوچک بودن آنها یا ارتباط بیشتر مجمع با آنها آسان تر بوده و اکنون آمادگی تعامل را هم دارند. انگیزه ما برای تقریب، بیشتر از آنهاست. البته در میان اهل سنت هم گروه های مختلفی وجود دارد؛ برخی استقبال می­کنند و برخی تحویل نمی‌گیرند. انتظار کار وسیع به نظر بنده اشتباه است و اصلاً خیلی از مسائل فقهی با گفت‌وگو حل‌شدنی نیست. اگر ما فقط روحیه تحمل یکدیگر را ایجاد کنیم، کار بزرگی انجام داده‌ایم. ما سابقاً کاروان­های مشترک حج و عمره داشتیم که اخیراً کاروان مشترک زیارت اربعین هم به این فضای تعاملی اضافه شده است. همچنین اردوهای مشترکی بین علما و بزرگان اهل سنت و شیعه داریم که باعث مودت و محبت بیشتر می­شود و می‌تواند گام اول تعامل باشد. بسیاری از مشکلات ما با همین ارتباط‌ها حل می­شود. درواقع ضرورت تعامل، بدیهی است؛ عملیاتی کردن این تعامل، بسیار مشکل است. وحدت، عملیات نرم است و با اجبار و الزام امکان‌پذیر نیست. ما باید با حفظ هویت مذاهب اسلامی، به خاطر مشترکاتمان کنار هم قرار بگیریم.